Schatkaart van een klassieker: de filmlocaties van de eerste Indiana Jones

Met de eerste Indiana Jonesfilm brachten de filmvrienden George Lucas en Steven Spielberg in 1981 niet alleen de avonturenfilms uit hun jeugd opnieuw tot leven, ze schonken een hele nieuwe generatie een iconische filmheld. Raiders of the Lost Ark werd op locatie gefilmd op Hawaï en in Engeland, Frankrijk en Tunesië. Daar maakte George Lucas gebruik van de ervaring opgedaan tijdens de opnamen van Star Wars: A New Hope. Hoor de spannende verhalen over de totstandkoming van de legendarische film en laat presentator Jeroen Huijsdens je meenemen op een onvergetelijk avontuur.

De aflevering is ook op andere platformen te vinden die de RSS-feed van Springcast oppakken.

Raiders of the Lost Ark / copyright Paramount Pictures, Lucasfilm Ltd.

Sceen-it.com: de filmlocaties met handige GPS-locaties
Playlist Spotify met muziek uit Fantastische Filmlocaties
Galaxy Tours
Kipu Ranch
Cinephiliabeyond.org - Raiders of the Lost Ark door Sven Mikulec
The Raiders Net fansite
De inspiratiebron voor de beroemde rollende steenscène

Bonusaflevering: nagesprek met CEO Davin Anderson van Galaxy Tours

Gebruikte muziek: Raiders March – John Williams (artiest London Symphony Orchestra / composer John Williams / producent John Williams / copyright Walt Disney Records), gebruikte themamuziek Motivated van Alex MakeMusic (Oleksandr Savochka) via Pixabay.

Ontdek de verhalen achter de schermen, bekijk prachtige afbeeldingen van de locaties en laat je inspireren door de magie van de filmwereld.

Reacties op deze aflevering zijn meer dan welkom! Als er hieronder nog geen reactie staat, betekent dat natuurlijk niet dat jij niet de eerste niet kunt zijn...

Afgelopen maart bracht ik een week door in Tunesië.
Dat deed ik niet alleen.
En deze keer ook niet samen met mijn vrouw, met wie ik de filmreizen eigenlijk altijd samen onderneem.
Deze keer was ik op pad met een groep van 30 toegewijde fans uit de VS en Europa.
Fans die - net als ik - in de voetsporen wilde treden van twee van de populairste film franchises uit de geschiedenis.
Een van die twee series viert dit jaar z’n 45e verjaardag.
Die met die filmheld die - net als de legende uit de vorige aflevering - aan slechts twee attributen te herkennen is: een fedora-hoed en een leren zweep.
En natuurlijk aan die wereldberoemde melodie...

Je luistert naar Fantastische Filmlocaties, dé podcast over films en de locaties waar ze werden opgenomen.
Ook deze keer ga je weer dingen horen die je nog niet wist, althans dat denk ik.
Over de film in deze aflevering, over de mensen die hem maakten én over de locaties waar hij werd opgenomen.
Ook wil ik je met mijn verhalen uitleggen waarom het zo geweldig kan zijn om filmlocaties te bezoeken.
Mijn naam is Jeroen Huijsdens en deze keer neem ik je mee naar Frankrijk, Engeland, Hawaii en Tunesië voor Raiders of the Lost Ark.

Het is heel verleidelijk om het verhaal van Raiders of the Lost Ark te beginnen in mei 1977.
En dan vooral op de dag dat George Lucas en Steven Spielberg tijd doorbrachten op het strand van het Mauna Kea Hotel op Hawaï.
De twee filmvrienden spraken er over hun volgende films terwijl ze een zandkasteel aan het bouwen waren.
Ja, echt waar!
Een filmproject waar ze het over hadden was Raiders of the Lost Ark.
Ik vind het een prachtig en enorm tot de verbeelding sprekend verhaal over die twee mannen daar op dat strand spelend met het zand.
Een verhaal dat je direct in dit hoofdstuk uit de filmgeschiedenis zuigt.
Maar eerlijk is eerlijk: voor het echte begin van Raiders of the Lost Ark moet je eigenlijk eerst naar 1973.
Voordat ik dat zo ga doen, eerst eens even over het verhaal,
alhoewel ik denk dat ik dat nauwelijks hoef uit te diepen omdat iedereen die naar deze aflevering luistert dat wel kent.
Maar toch: in Raiders of the Lost Ark krijgt archeoloog Indiana Jones in 1936 een opdracht van de Amerikaanse overheid.
Hij moet de Ark van het Verbond opsporen.
Volgens de overlevering bevat deze Ark de stenen tafelen met de tien geboden van Mozes.
Aan die Ark worden bovennatuurlijke krachten toegeschreven.
En het is daarom van groot belang dat de Ark niet in handen van de nazi’s valt.

George Lucas en Steven Spielberg filmden Raiders of the Lost in vier verschillende landen: Frankrijk, Engeland, de Verenigde Staten en Tunesië.
De laatste drie komen straks uitgebreid aan bod,
en zeker het Tunesië-hoofdstuk, omdat ik je dan ook meer zal vertellen over de reis door het land samen met 30 superfans van Star Wars en Indiana Jones.
Maar laat me eens even beginnen in Frankrijk.
De opnamen van Raiders of the Lost Ark begonnen op 23 juni 1980.
Die eerste draaidagen vonden plaats in de haven van het Franse La Rochelle.
Dat ligt zo’n 190 kilometer ten noorden van Bordeaux.
De filmlocatie in kwestie werd gevonden door production designer Norman Reynolds.
Hij was al in oktober 79 gestart met het zoeken naar geschikte locaties.
In Frankrijk vond hij enkele marinebunkers die tijdens de oorlog in 1942 door de Duitsers waren gebouwd.
Zij gebruikten ze destijds om hun onderzeeërs te beschermen.
De betonnen bouwwerken behoorde in de jaren 70 en 80 toe aan de Franse kustwacht.
Die verhuurde de locatie voor langere tijd aan Lucasfilm.
Dat was allemaal voor een scene die langer zou duren dan je nu in de film ziet.
Het gaat om het deel waarin Indiana Jones aan boord van de Duitse onderzeeër klimt en meevaart naar het eiland.
Het leidt tot een van de meest onlogische momenten in de film, want hoe weet Indy dat tochtje met de onderzeeër toch in vredesnaam te overleven?
De scene waarin Indy zich vastklampt aan de periscoop van de onderzeeër werd wel gefilmd, maar bij de montage werd besloten dat deel weg te laten.
Hoe dan ook, ook de scene in de marinebunker op het eiland werd ingekort.
Want er moest bezuinigd worden op de kosten én op het aantal draaidagen.

Voor de opnamen op en rondom de onderzeeër werd een replica gehuurd die was gemaakt voor de Duitse film Das Boot.
Dat had nog wel wat voeten in aarde, want de het bedrijf had gezegd dat ze er niet mee moesten gaan varen als er golven hoger waren dan één meter.
Je snapt het al….
De eerste twee dagen werkte het weer sowieso niet mee en dus kon er pas op dag drie op en rondom de boten worden gefilmd.
Daarna vertrok het productieteam naar Engeland.

Ik begon deze aflevering met het verhaal dat de oorsprong van Raiders of the Lost Ark te vinden is in 1973, jaren voordat de film in de bioscoop zou gaan draaien.
Het zit zo.
In ‘73 was de jonge George Lucas op zoek naar ideeën waarmee hij zijn filmhit American Graffiti kon opvolgen.
Één vraag die hij zichzelf daarbij stelde was waarom er toch geen avonturenfilms meer werden gemaakt.
Die van het type films waarmee hij was opgegroeid.
Eén beeld in het bijzonder achtervolgde hem daarbij: dat van een held die van zijn paard op een vrachtwagen springt.
In zijn hoofd ontstond het idee van een film over een avontuurlijke archeoloog met een hoed en een zweep die over de wereld reist op zoeken naar verloren schatten. 
Lucas besloot het hele idee aan de kant te schuiven.
Er was namelijk een ander idee dat volgens hem voorrang verdiende:
een ruimte-avontuur geïnspireerd door de stripheld Flash Gordon.
Daar een film over maken was echter uitgesloten.
De filmrechten waren al verkocht!
Het was het moment waarop George Lucas besloot om zijn eigen ruimteheld te creëren.
En hij had ook al een naam voor hem: Luke Starkiller.
Twee jaar later – toen Lucas nog volop bezig was met het script van het avontuur dat zou uitgroeien tot Star Wars – ontmoette hij in het wereldje ambitieuze nieuwe filmmakers, regisseur Philip Kaufman.
Lucas en Kaufman – die drie jaar later indruk zou maken met de remake van de film Invasion of the Body Snatchers – raakten met elkaar in gesprek over het oude idee van een film over een avontuurlijke archeoloog.
Het was Kaufman die op de proppen kwam met het idee om het verhaal te laten draaien om de zoektocht naar de kist met daarin Gods Tien Geboden.
Kaufman herinnerde zich het verhaal over deze Ark van het Verbond uit zijn jeugd.
Zijn tandarts had hem er ooit over had verteld.
Het mooie verhaal was blijf hangen.
De twee jonge filmmakers zouden elkaar drie weken lang bestoken met allerlei aanvullende ideeën.
Maar het project belandde opnieuw op de plank, tot Lucas het in die meimaand van 1977 op dat Hawaïaanse strand besprak met Steven Spielberg.
Lucas was Los Angeles kort daarvoor met zijn vrouw Marcia ontvlucht omdat hij bang was dat Star Wars zou floppen in de bioscoop.
Het passieproject had Lucas bloed, zweet en tranen gekost.
En het Amerikaanse vakblad Variety was er zeker van: Star Wars zou roemloos ten onder gaan.
Spielberg, die op zijn beurt net de intensieve opnamen van Close Encounters of the Third Kind achter de rug had, besloot zijn vriend op te zoeken.
En zo kom ik alsnog uit bij het verhaal dat hoort bij die scene op het strand bij het Mauna Kea Hotel op The Big Island.
Lucas en Spielberg spraken er - zoals verteld - over toekomstige projecten.
Spielberg biechtte op dat hij graag een James Bondfilm zou willen regisseren.
Volgens de verhalen vertelde hij er niet bij dat United Artists en Bondproducent Cubby Broccoli hem al twee keer de deur hadden gewezen.
Bond was een Britse aangelegenheid, zo was hem duidelijk gemaakt.
“Ik heb iets veel beters!” zou George Lucas toen gezegd hebben.
“Ooit gehoord van The Lost Ark?”
“De Ark van Noach?”, vroeg Spielberg?
“Nee,  De Ark van het Verbond”, zei Lucas, “de kist met daarin de stenen tafelen met de Tien Geboden van God waarmee Mozes van de berg afkwam.”
Lucas legde Spielberg uit dat de verdwenen Ark mystieke krachten werd toegedicht.
Een prachtig uitgangspunt voor een verhaal over een avontuurlijke archeoloog.
Spielberg zag het helemaal zitten.
Toen moest Lucas hem alleen vertellen dat het project nog bij Philip Kaufman lag.
Die hem tenslotte geholpen bij de kern van het verhaal.
Maar, zo zei Lucas, als die om wat voor reden dan ook zou afhaken, was de film voor Spielberg.
Zes maanden later ging bij hem de telefoon.
Het was George Lucas.
“Zeg Steven, ben jij nog steeds geïnteresseerd in die film over die archeoloog?"

Hoe het verhaal zich verder ontwikkelde, vertel ik je zo.
Nu eerst wat achtergronden bij enkele filmlocaties.
Een week na de opnamen in Frankrijk - eind juni 1980 - arriveerde de filmkaravaan bij de Elstree Studio’s in Engeland.
Daar stonden op 30 juni enkele gigantische sets op hen te wachten.
Daaronder bevond zich in studio 3 de Well of Souls, de plek in de film met die hoge Egyptische beelden en al die slangen.
In Elstree was ook de Zuid-Amerikaanse tempel gebouwd waar Indy aan het begin van de film het gouden beeld wegplukt en moet rennen voor zijn leven.
Die set stond in studio 4.
Uiteindelijk werden er in totaal zeven podia van de legendarische filmstudio ten noorden van Londen door Raiders in beslag genomen.
Hoewel ik normaal gesproken vrij weinig aandacht besteed aan studio’s waar je als publiek niet kunt komen, wil ik hier toch even bij Elstree stilstaan.
Het is een legendarische Engelse filmstudio waar Alfred Hitchcock de eerste Engelse geluidsfilm Blackmail opnam.
Het is de studio waar de legendarische regisseur David Lean werkte
én de studio waar op het moment van de opnamen van Raiders zelfs de restanten van de walvis uit Moby Dick nog rondslingerden.
Experts zeggen dat Elstree failliet zou zijn gegaan als George Lucas de studio in de jaren 70 financieel niet had gered met de opnamen van Star Wars.
Toen de Raiders-ploeg er aan de slag wilde, ging het alsnog bijna mis.
Regisseur Stanley Kubrick had de filmstudio net gebruikt voor de opnamen van The Shining.
De studioruimte waar de hoofdingang van het beroemde Overlook Hotel nog stond, brandde af.
George Lucas besloot alles te laten repareren, en hij maakte de ruimte zelfs nog iets groter om er de set van De Put der Zielen voor Raiders te kunnen laten bouwen.
Hier moet ik dan gelijk maar even het verhaal vertellen over de scene uit de film met de slangen.
De Nazi’s en de Franse archeoloog René Belloq ontdekken dat Indy de Ark heeft gevonden.
Ze besluiten hem – samen met zijn vriendin Marion - achter te laten in de ruimte met de historische beelden en de slangen.
De scene werd gefilmd in Elstree in juli 1980.
Dat was nadat de cast en crew alweer terug waren uit Tunesië en van Hawaii, waarover straks meer.
Maar eerst nog even over de scene in de Put der Zielen.
Michael Cullins was de reptielendeskundige die voor de film was ingehuurd.
Hij had eigenlijk maar een paar boa-constrictors en cobra’s geregeld.
Voor de rest waren het ongevaarlijke grasslangen uit Zuid-Amerika en flink wat rubberen namaakslangen.
Maar Spielberg was er niet tevreden over.
Dus liet hij nog eens 4500 echte slangen aanrukken uit Denemarken.

Het moet een onvoorstelbaar schouwspel zijn geweest want naast alle kronkelende slangen stond er tijdens de opnamen voortdurend een ambulance gereed.
Naast die ziekenwagen stonden twee medewerkers in witte jassen met in hun hand injectienaalden met tegengif.
Voor het geval er tijdens de opnamen iets verkeerd ging.
De houdbaarheidsdatum van het tegengif bleek bij nader inzien alleen wel verstreken te zijn…
Hey, ik verzin het niet!
Het komt allemaal uit de Spielberg-biografie van John Baxter…
En hier houdt het verhaal nog niet eens op.
Er was namelijk nog iemand getuige van de opnamen.
Iemand die dat wellicht beter niet had kunnen zijn.
Bij Elstree Studios was Stanley Kubricks dochter Vivian bezig met het afronden van de documentaire over het maken van The Shining.
Toen zij op een dag de set van Raiders opliep en zag hoe er met de slangen werd omgegaan, schrok zij zich rot.
Ze attendeerde Spielberg er volgens de verhalen op dat er veel te wreed met de dieren werden omgegaan.
Toen er in haar ogen te weinig actie werd ondernomen, besloot ze de dierenbescherming te bellen.
De opnamen werden stilgelegd en pas hervat toen de zaken alsnog goed waren geregeld.

En dan is er nog de scene die ook in Elstree werd gefilmd die iedereen direct met Indiana Jones associeert: die met de rollende steen.
De scene werd gefilmd in studio vier van Elstree begin juli 1980.
Lange tijd was onduidelijk wat de ware inspiratiebron was van die scene.
Een scene die feitelijk los staat van het verhaal, maar waarin we wel gelijk op een fantastische manier aan Indiana Jones worden voorgesteld.
Zeg maar als in een James Bond-intro.
Hoewel de opening van Raiders ook een eerbetoon is aan de vroegere avonturenfilms,
was het lange tijd de vraag of de scene nou verwijst naar de film Journey to the Center of the Earth uit 1959,
of dat de scene misschien werd geïnspireerd door Buster Keatons Seven Changes uit 1925 waarin ook - meerdere - rollende stenen zitten…
Die hard fans weten inmiddels echter zeker dat het een eerbetoon is aan een Dagobert Duck-strip.
Het gaat om de strip uit 1954 getiteld The Seven Cities of Cibola, getekend door de bekende Disney-tekenaar Carl Barks.
In die strip moeten de Zware Jongens na het stelen van een beeld in een tempel  vluchten voor een rollende steen.
Bij de shownnotes vind je een artikel waarin het wordt uitgelegd waarom het aannemelijk is dat George Lucas in deze strip het grote voorbeeld zag voor deze inmiddels iconisch filmopening.
Hoe dan ook, de legendarische scene  - waarin de oplettende kijker het filmdebuut ziet van acteur Alfred Molina – werd gefilmd met Harrison Ford zelf in de hoofdrol.
Ford meende dat het overtuigender zou zijn als het publiek hem echt in de scene zou herkenen, zo met de grote rollende bal op zijn hielen.
Maar ja. Die bal, die woog - ondanks dat hij gemaakt was van gips, hout en fiberglas - nog altijd zo’n 150 kilo…
Bovendien werd de scene geschoten vanuit vijf hoeken en dat twee keer.
Daardoor moest Harrison Ford de bal in totaal tien keer voorblijven.
Maar, het lukte!
Spielberg zei er later wel over: “He was lucky and I was an idiot for letting him try.”

Zo meteen meer over de opnames op Hawaii en in Tunesië, eerst terug naar het moment dat de knoop was doorgehakt dat Spielberg de film zou regisseren.
Hij nam ook de taak op zich om een schrijver te vinden voor het script van de nieuwe avonturenfilm.
Die werd vrij snel gevonden in Lawrence Kasdan, een voormalige reclametekstschrijver die in Hollywood voet aan de grond probeerde te krijgen met een script getiteld The Bodyguard.
Ja, inderdaad de film die pas in 1992 zou worden gemaakt.
Omdat niemand zich eind jaren 70 aan The Bodyguard wilde branden, naar verluidt vanwege te hoge kosten, schreef Kasdan nog een script.
Dat verhaal, met de titel Continental Divide, viel erg in de smaak bij Spielberg.
Het was reden voor hem om Lawrence Kasdan voor te stellen aan George Lucas.
Die zette het licht direct op groen toen hij het script van Continental Divide ook had gelezen.
Kasdan werd ingehuurd om met Raiders of the Lost Ark aan de slag te gaan.
De drie mannen kropen in januari 1978 vijf dagen bij elkaar om de details door te nemen.
Uitgangspunt daarbij was de structuur die Philip Kaufman en George Lucas eerder al op papier hadden gezet: 60 scenes van twee pagina’s met in totaal zes cliffhangers zodat het publiek op het puntje van de stoel zou blijven zitten.
Er waren alleen twee twistpunten.
Spielberg vond het maar niks dat de held Indiana Smith zou gaan heten.
Met Indiana kon hij nog wel leven,
ook al was hij vernoemd naar de hond van George Lucas.
Maar de achternaam Smith, die moest er echt aan geloven, vond Spielberg.
Daarop stelde Lucas de naam Indiana Jones voor.
De mannen konden het ook niet eens worden over het karakter van de archeoloog.
Lucas gaf de voorkeur aan een onvervalste playboy, eentje a la Gary Grant.
Maar Spielberg zat meer te denken aan een slonzige lantefanter zoals Humphrey Bogart die in 1948 had gespeeld in de film The Treasure of the Sierra Madre.
Het compromis werd dat Indiana Jones geen van beide zou worden.

Meer dan een half jaar later, in augustus 78, kwam Lawrence Kasdan op basis van alle aantekeningen terug met een eerste versie van het script.
Toen hij dat aan George Lucas gaf, legde die het aan de kant.
Hij zei: “heb je tijd om te lunchen?”
Tijdens dat etentje vroeg Lucas aan Kasdan of hij het script van The Empire Strikes Back voor hem wilde bewerken.
“Don’t you think you should read Raiders first?” zei Kasdan daarop.
“Well, I just get a feeling about people. Of course if I hate Raiders, I’ll take back this offer” 
Maar daar was geen sprake van.
Lucas en Spielberg waren dol op het script dat Kasdan had geschreven.
Het was een geweldig verhaal dat de nieuwe filmheld naar fantastische oorden als Peru, Shanghai, Nepal, Egypte én Griekenland zou brengen.

George Lucas wilde Raiders aanvankelijk zelf financieren, maar hij stuitte op wat cash flow problemen.
Daarom ging hij met Spielberg op zoek te gaan naar een studio die zich erachter zou willen scharen.
Je zou denken: geen enkel punt.
Zeker niet met de handtekening eronder van twee van de populairste namen van Hollywood op dat moment.
Maar toen lazen de executives van zo ongeveer elke denkbare studio de voorwaarden die Lucas en Spielberg kort ervoor op één velletje in een schoolschrift hadden geschreven.
Ze wilde 20 miljoen voor de film,
1,5 miljoen voor Spielberg als regisseur,
en in totaal 4 miljoen voor Lucas én zijn productiemaatschappij.
Bovendien wilde ze een aandeel van de opbrengst van de film.
‘The Killer Deal’, zoals het voorstel ook wel werd genoemd, deed de executives bij alle studio’s ontploffen.
Inclusief Lew Wasserman en Sid Sheinberg bij Universal met wie Spielberg wel een goede band had.
Universal liet de film schieten omdat het niet overeenkwam met hoe er volgens de studio zaken gedaan moest worden.
Ook Michael Eisner, hoofd van productie bij Paramount, vond dat er sprake was van een “unmakeable deal”.
Daar stond tegenover dat hij nog nooit zo’n goed script had gelezen.
Eisner liet zijn zakelijk directeur Dick Zimbert een tegenvoorstel opstellen.
Onderdeel daarvan was een forse boeteclausule als het budget én het vastgestelde aantal draaidagen van 85 zou worden overschreden.
Ook eiste Paramount de rechten van minimaal vier vervolgen, als die er ooit zouden komen.
Het werd nog even heel spannend, maar uiteindelijk gingen iedereen akkoord.
In december 1978 werd het contract met Paramount ondertekend.

Ondertussen hadden Spielberg en Lucas, én hun nieuwe producent Frank Marshall, al een plannetje bedacht om het project niet uit de bocht te laten vliegen.
Vier illustratoren kregen de opdracht om 80% van de film gedetailleerd te storyboarden, wat leidde tot zo’n 6.000 tekeningen.
Daarnaast was er een geheim schema om alles in 73 draaidagen te doen in plaats van de begrootte 85.
Dat ging wel ten koste van iets.
Zo sneuvelde er een grote scene waarin Indiana Jones de superwapens ontdekte die de Nazi’s in het geheim hadden ontwikkeld.
En er moesten consessies worden gedaan met betrekking tot het vliegtuig waarmee de Ark van Egypte naar Berlijn zou worden gevlogen, ware het niet dat Indy zand in de raderen van dat plan gooit…
Een laatste kostenbesparende actie was het plan om de film voor een belangrijk deel op te nemen in Engeland, in de Elstree-studio’s, waarover ik je eerder al vertelde.

Toen de ploeg nog in Engeland was voor de opnamen in Elstree werd er ook nog wat gepland bij de Rickmansworth Masonic School op een half uurtje rijden van de filmstudio.
De school uit de 18e eeuw, die nog steeds dienst doet als school, werd gebruikt voor twee scenes.
Het is de plek waar Indiana Jones les geeft en een van hen duidelijk maakt dat ze wel heel erg dol is op haar leraar.
En het is de plek waar het gesprek plaatsvindt met de Amerikaanse overheidsmedewerkers.
Die scene werd gefilmd in The Great Hall van de school.
Dat is een ruimte die vrij recentelijk – in 2024 - nog werd gerestaureerd en daarom weer straalt als nooit tevoren.

Bij Indiana Jones denken we allemaal aan Harrison Ford.
Maar Ford was niet de acteur die op de eerste plaats stond, zoals later pijnlijk duidelijk zou worden.
De meeste fans kennen het verhaal wel dat acteur Tom Selleck eigenlijk de voorkeur kreeg om de rol van Indiana Jones te spelen.
Die fans weten waarschijnlijk ook dat het draaischema van de tv serie Magnum P.I. dat dwarsboomde.
Bovendien was CBS als omroep niet van plan mee te werken aan een schema waarin Selleck vrij zou krijgen om mee te werken aan Raiders of the Lost Ark.
Voordat de ogen op Selleck werden gericht was er nog een hele andere acteur die door casting director Mike Fenton naar voren werd geschoven.
Dat was Jeff Bridges.
Het was George Lucas’ vrouw Marcia – die trouwens op meer momenten een beïnvloedende rol zou spelen - die Tom Selleck voorstelde.
Maar zoals ik al zei gooide de productie van de tv serie Magnum PI roet in het eten.
Harrison Ford had in een eerdere ronde echter al auditie gedaan.
Toen hij naderhand nog een keer werd gevraagd, dacht hij de rol in de zak te hebben.
Het nieuws dat er niet voor hem, maar voor Tom Selleck was gekozen, lekte op een pijnlijke manier uit via het vakblad Variety.
Ford was naar verluidt woedend.
Dat was hij nog steeds toen Spielberg en Lucas opnieuw bij hem aanklopte.
Ford dreef de prijs flink op én wist de toezegging te krijgen dat hij zich ook mocht bemoeien met het script.
Tijdens de vlucht van LA naar London namen Spielberg en Ford het script regel voor regel door en liet Harrison Ford zijn invloed gelden.

Spielberg wilde de rol van Marion Ravenwood, de vrouw zonder wie Indiana de nazi’s niet voor kan blijven, eigenlijk geven aan zijn vriendin Amy Irving.
Zij was niet beschikbaar waarna er een beroep werd gedaan op actrice Debra Winger.
Maar Winger gaf aan geen interesse te hebben.
Toen kwam Karen Allen in beeld die Spielberg had gezien in een kleine rol in de film Animal House.
Maar Allen stond eigenlijk liever op het toneel dan op een filmset.
Toch stond ze open voor een ontmoeting over de rol.
Een van de eerste vragen die Spielberg haar tijdens die meeting in New York stelde, was: hoe goed kun jij spugen?
Allen had na de ontmoeting nog steeds haar bedenkingen, maar ging uiteindelijk wel op het aanbod in.

De keuze om John Rhys Davies te casten voor de rol van Salah en Denholm Elliot voor de rol van Marcus Brody was niet zo ingrijpend,
al is het misschien nog leuk om te vertellen dat ook Danny de Vito de rol van Salah aangeboden kreeg.
Contractuele verplichtingen te opzichte van de tv-serie Taxi en omdat De Vito te veel geld vroeg, zorgden ervoor dat dat feest niet doorging.
Anders was dat bij de rol van Indy’s tegenstander van het eerste uur René Belloq.
Nadat hij de Franse filmlegende Francois Truffaut een rol in Close Encounters of the Third Kind had gegeven, wilde Spielberg een belangrijke rol in zijn nieuwe film opnieuw aan een Fransman geven.
De Franse zanger Jaques Dutronc, die hij op het oog had, was echter in geen velde of wegen te bekennen.
Spielberg week daarom uit naar de Italiaanse acteur Giancarlo Giannini, die we later onder meer zouden zien in Casino Royale.
Giannini stond op het punt het contract te tekenen toen Spielberg de Engelse acteur Paul Freeman zag in een tv Film van de BBC.
Eén ontmoeting met hem bleek voldoende om het hele plan om te gooien en de rol niet aan Giannini, maar aan Freeman te geven.

De scene met de grote steen zit precies tussen de twee delen van de opening die niet in Engeland werden gefilmd, maar op het Hawaïaanse eiland Kauai.
De ploeg arriveerde daar op 29 september 1980.

De film begint op Hawaii - ook al moet de kijker denken dat hij naar Zuid-Amerika zit te kijken – en wel op een geweldige manier.
Met een berg die in beeld komt, die verdacht veel weg heeft van het logo van Paramount Pictures.
Niks matte painting, niks decorstuk, gewoon een echte berg.
De berg die je ziet is Kalalea Mountain.
En ik weet dat hij er écht zo uitziet omdat we ‘m opzochten toen we jaren terug op Hawaii waren.
De berg is vanaf de straat heel goed te zien als je aan de oostkant van Kauai over de highway rijdt en dan op enig moment landinwaarts rijdt.
Als het niet al te bewolkt is tenminste…
De daaropvolgende fragmenten werden gefilmd op het terrein van wat nu de Kipu Ranch op Kauai is.
De ranch kwam ook al ter sprake tijdens de podcast over de film The Descendants, omdat hij daar ook in zit.
Mooi is het verhaal hoe het productieteam in eerste instantie geen ezels voor de scene kon vinden.
En toen ze die hadden gevonden, ze die met een kleurtje moesten bewerken om bruine ezels te krijgen in de plaats van zwarte.
Ook moesten de dieren – geblindeerd - met een helikopter naar de set worden gevlogen omdat ze er anders niet konden komen.

Als Indiana Jones de steen heeft overleefd en moet rennen voor de inheemse bevolking, zitten we nog steeds bij de Kipu Ranch op Kauai.
De locatie waar dat werd gefilmd, werd ons wel aangewezen door onze gids Rob tijdens de rit door het indrukwekkende landschap.
Maar echt herkennen deed ik het niet, daarvoor waren de struiken en bomen te veel gegroeid.
Herkenbaarder was de plek waar Indiana Jones het water ingaat om aan boord van het gereedstaande watervliegtuig te gaan en te ontsnappen.
Op die plek hebben ze bij Kipu Ranch nog steeds een touw hangen waarmee toeristen die dat willen een Indiana Jones re-enactment kunnen doen.
Het vliegtuig in de film werd trouwens voorzien van een grappige filmverwijzing.
Let er de volgende keer maar even op...
Het identificatienummer van het vliegtuig bestaat uit de combinatie OB – wat verwijst naar Obi Wan – en CPO – van 3 CPO.
De rol van de piloot werd gespeeld door Fred Sorenson.
Die zou jaren later nog een keer van pas komen.
Als je mijn aflevering over Jurassic Park heb geluisterd heb je gehoord hoe de orkaan Iniki in 1992 over Kauai raasde.
De cast en crew van Jurassic Park konden toen geen kant meer op.
Gelukkig bleek producent Kathleen Kennedy de redder in nood.
Zij wist een privévlucht te regelen zodat het team Kauai alsnog kon verlaten.
Ze belde daarvoor met – inderdaad - Fred Sorenson.
Hij was de piloot die zij had leren kennen tijdens de opnamen van Raiders of the Lost Ark.
Hij is de piloot die Indiana Jones helpt ontsnappen.
Alhoewel, tijdens de opnamen toen ging er ook nog wat mis.
Met Harrison    Ford half aan boord, half aan de vleugel, werd het vliegtuig onbestuur  baar waardoor het even verderop neerstortte.
Gelukkig kwam de productie er niet door tot stilstand,
waardoor er nog tijd was voor de grap aan boord van het vliegtuig...

Een filmlocatie die echt pas heel laat in het proces werd toegevoegd is die uit de scène helemaal aan het einde van de film.
We zien daarin hoe Indy en Marion in de prachtige hal van een regeringsgebouw de trap aflopen nadat Indy een vervelend gesprek heeft gehad met de overheid.
Die scene stond niet in het script.
Het was Marcia Lucas die na het bekijken van de ruwe montageversie opmerkte dat er volgens haar geen goede emotionele afsluiting was.
Er was alleen het beeld van Indiana Jones die de Ark aan de Amerikaanse overheidsfunctionarissen overhandigde.
Marion was opeens nergens meer te zien.
Daarop werd besloten de scène met Marion alsnog te filmen.
Dat gebeurde lekker dichtbij, in het centrum van San Francisco, en wel in het prachtige stadhuis.

Het was niet zo vreemd dat Lucas en Spielberg voor de muzikale ondersteuning aanklopten bij John Williams.
Williams had tenslotte voor Lucas de onsterfelijke muziek van Star Wars gemaakt,
en voor Spielberg had hij de toon gezet bij Jaws en Close Encounters of the Third Kind.
Voor Raiders of the Lost Ark componeerde John Williams een geweldig symfonisch avontuur met thema’s, helemaal in de traditie van de Hollywood‑scores uit de jaren 30 en 40.
Indiana Jones, Marion, de Nazi’s én de Ark kregen ieder hun eigen ‘leitmotiv’, zoals dat zo mooi heet.
Voor het thema van Indy bedacht Williams oorspronkelijk twee verschillende melodieën.
Hij speelde ze achter elkaar op de piano en vroeg Spielberg welke hij moest kiezen. Waarop Spielberg zei: “kun je ze niet allebei te gebruiken?”
Williams koppelde ze aan elkaar en zo werd de beroemde Indiana Jones-mars een feit.

Raiders of the Lost Ark ging op 12 juni 1981 in de Amerikaanse bioscopen draaien.
Dat was nadat Paramount-baas Michael Eisner eerst nog had overwogen een spectaculaire premiere te houden in het Avalon theater op het eiland Catalina voor de kust van LA.
Maar na enkele voorvertoningen werd al duidelijk dat deze film helemaal geen grootse premiere voor de publiciteit nodig had.
Raiders of the Lost Ark knalde werkelijk uit de startblokken.
De film groeide uit tot de sensatie van het jaar, niet alleen in de VS, maar overal waar de film ging draaien, waaronder in Nederland waar het publiek er vanaf 13 augustus 1981 naar toe kon.
Er werd direct daarna wereldwijd meer dan 200 miljoen dollar verdiend met Raiders of the Lost Ark en Steven Spielberg en George Lucas pikten daar een flink graantje van mee.
De Academy of Motion Pictures Arts and Sciences beloonde de film in 1982 met 11 Oscarnominaties.
Raiders won 5 Oscars.
Voor beste Art Direction, beste montage, beste geluid, beste geluidsmontage en beste visuele effecten.

In de jaren daarna groeide Indiana Jones uit tot een cultuurfenomeen.
De bruine Fedora-hoed en leren zweep werden iconen die we niet meer los kunnen zien van de filmheld.
Er kwamen video games, boeken, action figures, en nog veel meer merchandise.
Via de website van Wested Leather Company kun je bijvoorbeeld zelfs de Indiana Jones jas, hoed, zweep, broek en shirt bemachtigen, gebaseerd op het echte werk.
Wested is namelijk de voortzetting van het bedrijf dat destijds in opdracht van costume designer Deborah Nadoolman ook de spullen voor de Indiana Jonesfilms leverde.
Je raadt het al: de link staat bij de shownotes.
Er kwamen uiteindelijk nog vier vervolgfilms:
Indiana Jones and the Temple of Doom in 1984
Indiana Jones and the Last Crusade in 1989 (wat mij betreft de leukste en beste)
Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull in 2008
én Indiana Jones and the Dial of Destiny in 2023.
En allemaal met Harrison Ford in de hoofdrol...

En dan is er nog een land dat je in alle verhalen tot nu toe hebt gemist.
Tunesië, het land waar George Lucas ervaring opdeed omdat hij er vier jaar eerder stukken van Star Wars: A New Hope had gefilmd.
In het Noord-Afrikaanse land zijn er drie voorname plekken waar gefilmd werd voor Raiders of the Lost Ark.
Dat is in de stad Kairouan, zo’n twee uur ten zuiden van Tunis.
En vlakbij Tozeur, zo’n vijf uur rijden vanaf Kairouan.
Ik ga daar zo uitgebreider op in, maar dit verhaal is niet compleet als ik je niet eerst wat uitleg over Galaxy Tours.
Dat is een reisorganisatie van Davin Anderson waarmee je de filmlocaties van Star Wars én Indiana Jones in Tunesië georganiseerd kunt bezoeken.
Ik was Galaxy Tours een tijdje terug al op het spoor gekomen toen ik onderzocht hoe ik Tunesië het beste kon bezoeken.
Individueel, of aanhakend bij een tour of reis.
2026 leek me daarvoor hét geschikte moment.
Want dat gaf mij ruimte om de aflevering over Star Wars A New Hope - die in 2027 z’n 50e verjaardag viert – goed voor te bereiden,
én om gelijk te profiteren van het feit dat Raiders of the Lost Ark én The English Patient allebei ook in de buurt waren opgenomen.
Dat zijn films die dit jaar respectievelijk hun 45e én 30e verjaardag vieren!
 Er was eigenlijk maar één videocall met Davin nodig om de knoop door te hakken, en met hem en een groep van 30 dolenthousiaste Amerikanen en Europeanen mee te gaan.
En daar heb ik geen moment spijt van gehad.
Over het bezoeken van de Star Wars locaties en een hele belangrijke locatie uit The English Patient kom ik later in andere afleveringen uitgebreid te spreken.
Maar over de reis met Galaxy Tours en het bezoeken van de Tunesische filmlocaties van Raiders kan ik zeggen dat het echt fantastisch was.
Kijk, je moet natuurlijk altijd afwachten hoe het is om een week door te brengen met een groep van 30 - bij vlagen - knotsgekke filmfans.
Maar de groepsdynamiek was geweldig en ik kan denken zeggen dat ik er filmvrienden voor het leven bij heb.
Galaxy Tours zelf behoort tot wat ik de Champions League van de filmlocatiereizen ben gaan noemen.
Goed georganiseerd en met een deskundigheid en oog voor detail zoals je dat zelden tegenko  mt.
Toen ik achteraf opnieuw weer even contact zocht met Davin omdat ik nog wat dingen met hem wilde bespreken, was dit zijn reactie op mijn Champions League kwalificatie…

Ik kan iedere fan van Star Wars en Indiana Jones de reis met Galaxy Tours echt aanbevelen.
Kijk op mijn website voor de juiste link.
Omdat het zo leuk was om Davin weer te spreken heb ik een aparte montage van ons gesprek gemaakt die je los kunt terugluisteren.
Je vindt ‘m via de shownotes op de website.
En dan die locaties In Tunesië.
Zoals verteld werd er voor Raiders of the Lost Ark op drie voorname plekken gefilmd:
in de stad Kairouan, en vlakbij Tozeur.
Om met dat laatste te beginnen.
Op zo’n 30 minuten rijden van het kleine provinciestadje, ligt tegenwoordig een palmplantage.
Maar 45 jaar geleden was het onontgonnen woestijngebied.
Op een stuk grond zo groot als pakweg 120 voetbalvelden, werd een gigantische filmset gebouwd naar een ontwerp van production designer Norman Reynolds.
In Raiders of the Lost Ark is het de plek – zogenaamd in Egypte - waar de Nazi’s op zoek gaan naar de map room.
Met de amulet “in de hand” denken ze te kunnen ontdekken waar de Put der Zielen is, en dus waar de Ark van het Verbond zich bevindt.
Indy en zijn vriend Salah ontdekken al snel dat de Nazi’s het bij het verkeerde einde hebben.

Zij weten waar ze wél moeten zijn...
De locatie waar meer dan 45 jaar geleden werd gefilmd, ziet er vandaag de dag anders uit, niet in de laatste plaats vanwege de palmplantage.
Maar Davin van Galaxy Tours wist ons dankzij zijn ongelooflijke speurwerk mee te nemen naar de plek waar in de film de ingang van de Map Room was, én even later naar de locatie met de ingang tot de Well of Souls.
Je denkt wellicht: hoe weet hij dat nou?
Onder meer omdat op die eerste locatie de laatste restanten nog liggen van wat destijds de ingang was.
De opnamen ín de Map Room en ín de Well of Souls vonden – zoals in je al vertelde – plaats in Engeland, in de Elstree Studio.
Maar alles wat met de opgraving en de scenes daar omheen te maken heeft, zoals de vechtscene bij het vliegtuig en de scene met Marion die gevangen wordt gehouden in de tent, werd allemaal op dit stuk land in de Tunesische woestijn geflmd.
Dat geldt ook voor het begin van de achtervolging die Indiana Jones te paard inzet.
De scene met de truck en Indy die erop springt – denk nog even terug aan het allereerste idee van George Lucas aan het begin van deze podcast – werd grotendeels gefilmd in de buurt van het plaatsje Al-Mitlawi.
Het ligt zo’n 40 minuten van de voormalige set van Raiders.

Voordat we met onze groep naar de locatie bij de palmplantage gingen brachten we lange tijd door in Siri Bouhlel canyon, ook wel bekend als Star Wars Canyon omdat George Lucas er in 1976 meerdere scenes van de eerste film draaien.
Je vindt er onder meer de exacte plek waar Luke Skywalker en Obi Wan Kenobi elkaar voor het eerst ontmoeten.
Enkele jaren later keerde Lucas terug in de canyon voor de scene waarin Indiana Jones een bazooka op de groep Nazi’s richt die met de Ark op weg zijn naar het openingsritueel…

De Franse a rcheoloog René Belloq daagt Indy nog uit omdat hij denkt te weten dat die de daad toch niet bij het woord durft te voegen...

Los van het feit dat je je filmhart op hol slaat als je in de canyon van de ene naar de andere bekende opnamelocatie loopt, is Siri Bouhlel een ongelooflijk mooie plek.
De meters hoge klifwanden, de imposante rotsen, maar bovenal de prachtige, blauwe hemel boven het oranjeroodgekleurde gesteente deed mij denken aan het prachtige Amerikaanse Utah en vooral aan Arches National Park.
De canyon in Tunesië is ook zo’n plek waar je met recht echt úren kunt doorbrengen,
en waar je kunt genieten van de plekken waar filmgeschiedenis werd geschreven…
En dat deed Davin dan ook om onderzoek te doen...

Voor de laatste verzameling filmlocaties van Raiders gingen we op de laatste dag van onze reis met de groep naar Kairouan, op zo’n 4,5 a 5 uur rijden van Tozeur.
Voordat ik je daar zo nog wat over vertel, eerst nog even het volgende.
Want gedurende het verblijf in Tunesië voor Raiders gebeurde er nog iets bijzonders,
en wel tijdens een autorit van Nefta naar Sousse in Tunesië.
Ik moest er aan denken toen wij met de bus min of meer dezelfde route reden.
Wij waren alleen op weg naar de stad Kairouan en niet naar Sousse.
Wat is nou het verhaal:
Harrison Ford kreeg tijdens de opnamen van Raiders in Tunesië visite van zijn vriendin.
Dat was op dat moment de scenarioschrijfster Melissa Mathison.
Zij kwam speciaal voor Ford over uit Londen, waar zij op dat moment werkte.
Spielberg – die haar ook kende omdat ze aan twee films van Francis Ford Coppola had meegewerkt – nam haar op enig moment terzijde.
Hij vertelde haar over een filmproject waar hij al een tijdje over nadacht.
Toen hij haar het verhaal daarvan pitchte raakte ze geemotioneerd.
Ze drukte hem op het hart de film met de werktitel A Boy’s Life absoluut te gaan maken.
Maar toen hij haar vroeg het verhaal van haar input te voorzien én het script te schrijven, zei ze toch nee.
Het was vervolgens tijdens een autorit van Nefta naar Sousse in Tunesië dat Spielberg en Ford haar min of meer onder druk zette.
Als gevolg daarvan besloot ze het alsnog te doen en zegde ze toe het script te zullen schrijven.
Weet je nou tot welke film dit verhaal korte tijd later leidde?
Tot E.T.!
Waar zo’n autorit allemaal niet goed voor is….

En dan Indy’s Cairo, oftewel Kairouan in Tunesië.
Die stad neemt binnen de islamitische wereld een bijzondere plaats in.
Na Mekka, Medina en Jeruzalem wordt hij gezien als de op drie na heiligste stad.
Vandaag de dag telt Kairouan een kleine 200.000 inwoners.
Bijzonder is dat het historische karakter grotendeels bewaard is gebleven.
Het bekendste bouwwerk is de Grote Moskee die tot de oudste en invloedrijkste moskeeën van het Afrikaanse continent behoort.
De historische medina staat sinds 1988 op de UNESCO-werelderfgoedlijst.
In die medina - filmden Spielberg en  Lucas de scenes die zich zogenaamd in Cairo afspelen.
Van de scene op het dakterras van Salah – waarvoor eerst wel eventjes 350 TV antennes in de omgeving verwijderd moesten worden – tot de achtervolging door de straten waarbij Marion wordt ontvoerd.
Opnieuw moet ik Davin Anderson van Galaxy Tours weer alle lof toezwaaien,
want hij wist van elke shot in de hele scene precies waar alles was gefilmd.
En dan heb je jezelf bij mij als set-jetter wel bewezen.
Maar alle kennis kwam Davin ook niet echt aanwaaien….

Dus om je even een idee te geven:
de scene waar Indy Marion op de hooiwagen gooit terwijl hij de belagers met de zweep van zich afhoudt?
Bekend. Check!
 De scene waarin Marion haar achtervolger met een pan knock out slaat?
Bekend. Check! 
De scene waarin je de paniek op Indy’s gezicht ziet als hij in het dolhof van straatjes beseft dat hij niet weet waar Marion is?
(Wat trouwens een geweldig shot is!)
Bekend. Check!
En de bar waar Indy naar de drank grijpt als hij denkt dat Marion bij de crash met de truck om het leven is gekomen?
Allebei de locaties? Bekend!
Leuk is dat ze de caféscene niet alleen op het kruispunt van de twee wegen voor de bar hebben gefilmd, maar ook in het pand waar tegenwoordig een tapijtenwinkel in zit.

Ik wilde van Davin nog wel even weten wat zijn favoriete filmlocatie van Raiders in Kairouan is, waarop hij mij zei:

En dan is er natuurlijk ook nog de legendarische scene waarin Indy stuit op de indrukwekkende, Arabische zwaardvechter,
en hij zijn pistool trekt in plaats van het gevecht aan te gaan.
De scene is net zo beroemd als het verhaal erachter.
In het script stond een vrij uitgebreide versie waar Indy zich tot het uiterste moest inspannen om de strijd te winnen van de imposante tegenspeler.
Deze Britse acteur en stuntman Terry Richards had zich weken voorbereid op het zwaardgevecht.
Toen het er op het plein in Kairouan op aankwam leed een groot deel van de cast en crew aan dysenterie vanwege de gebrekkige kwaliteit van het eten en drinken.
Spielberg was de dans ontsprongen omdat hij vanuit Engeland blikken voedsel had meegenomen.
Harrison Ford daarentegen was zo ziek dat hij nauwelijks meer op zijn benen kon staan.
Hij zei: “Steven, I cannot do this, let’s just shoot the son-of-a-bitch!”
Spielberg begreep het wel en het leidde tot een van de leukste momenten in de film.

Toen wij met onze groep op het betreffende plein in Kairouan aankwamen ontstond vrij snel het idee de scene te re-enacten, zoals dat zo mooi wordt genoemd.
Aangezien Stephen toch zijn original Indy outfit aanhad, en Savanna haar Marion outfit, hoefde alleen Kamiel uit Tsjechië nog maar omgetoverd te worden tot zwaardvechter.
In twee takes stond het erop, en dat was dan alleen nog omdat Kamiel datgene wat voor het zwaard moest doorgaan vanwege het overgooien uit zijn hand liet vallen.
De toekijkende inwoners en de paar passerende toeristen hebben ons waarschijnlijk voor gek verklaard.
Maar wij? Wij hadden dat moment daar in Kairouan als filmfans gewoon ontzettend veel plezier!
En zo hoort het….

Dat was 'm weer. 
Je luisterde naar een aflevering van Fantastische Filmlocaties.
Mijn naam is Jeroen Huijsdens.
Ik wil graag eerst Davin Anderson en de gidsen Imen en Dàlèl van Galaxy Tours bedanken voor een onvergetelijk reis langs de filmlocaties in Tunesië.
Het nagesprek met Davin kun je terugluisteren.
De link staat bij de shownotes.
Natuurlijk wil ik ook alle fans – mijn reisgezelschap - met wie ik een week intensief doorbracht bedanken.
“Thank you Guys!”
Ook wil ik Sven Mikulec bedanken.
Hij schreef voor de fantastische website Cinephelia Beyond een prachtig achtergrondartikel dat ik je echt kan aanraden.
Tot slot wil ik ook John Baxter noemen die in 1996 een uitstekende biografie schreef over Steven Spielberg.
Alle informatie uit deze aflevering staat zoals gebruikelijk weer op de speciale filmpagina op de website fantastischefilmlocaties.nl.
Schrijf je daar gelijk in voor mijn nieuwsbrief,
als je dat tenminste nog niet hebt gedaan.
Doet mij daarnaast ook een plezier en abonneer op deze podcast bij jouw favoriete podcast app.
En deel lekker veel sterren uit op Apple Podcasts en Spotify en laat een review achter.
Want dan komen ook anderen de podcast sneller tegen omdat hij dan eerder wordt aanbevolen.
Zo, dat was 'm weer voor deze keer.
Ontzettend bedankt voor het luisteren én ik zeg opnieuw: tot de volgende keer!