In de voetsporen van Oscarwinnaar De aanslag

Het is dit jaar alweer veertig jaar geleden dat De aanslag in de Nederlandse bioscopen verscheen. De verfilming van Harry Mulisch’ beroemde roman schreef geschiedenis door als eerste Nederlandse speelfilm een Oscar te winnen als Beste Buitenlandse Film. In deze aflevering van de podcast doet presentator Jeroen Huijsdens het verhaal achter de film uit de doeken. Hij vertelt hoe regisseur Fons Rademakers en zijn team het boek tot leven brachten, en grotendeels op locatie filmden. Van Amsterdam, Soest en Krommeniedijk tot Londen en het Italiaanse Lucca: luister mee en reis langs de plekken waar De aanslag werd gemaakt.

De aflevering is ook op andere platformen te vinden die de RSS-feed van Springcast oppakken.

De aanslag / copyright Cannon Group Nederland

Sceen-it.com: de filmlocaties met handige GPS-locaties
Playlist Spotify met muziek uit Fantastische Filmlocaties
Uitreiking Academy Awards 1987: De aanslag wint
Aflevering podcast Dutch Treat over De aanslag
De website van Eye Collectiecentrum
Simon van Collem (Simonskoop) bij de opnamen van De aanslag
De website van Westminster Abbey in Londen
De website van de Hervormde Kerk op de Krommeniedijk

Ontdek de verhalen achter de schermen, bekijk prachtige afbeeldingen van de locaties en laat je inspireren door de magie van de filmwereld.

Reacties op deze aflevering zijn meer dan welkom! Als er hieronder nog geen reactie staat, betekent dat natuurlijk niet dat jij niet de eerste niet kunt zijn... 

Het is 30 maart 1987.
Regisseur Fons Rademakers zit in het Dorothy Chandler Pavilion in Los Angeles.
Zijn film De aanslag is genomineerd voor de Oscar in de categorie Beste Buitenlandse Film.
Rademakers, aanwezig met zijn vrouw en tevens regie-assistente Lili Rademakers én  cameraman Theo van de Sande, weet het zeker: zijn film gaat niet winnen.
De grote favoriet is de Franse inzending Betty Blue.
Maar dan zegt acteur Anthony Quinn op het Oscarpodium opeens het volgende...

Je luistert naar Fantastische Filmlocaties, dé podcast over films en de locaties waar ze werden opgenomen.
Ook deze keer ga je weer dingen horen die je nog niet wist.
Over de film in deze aflevering, de mensen die hem maakte én over de locaties waar hij werd opgenomen.
Ook probeer ik je met mijn verhalen uit te leggen waarom ik er zoveel plezier aan beleef om filmlocaties te bezoeken.
Mijn naam is Jeroen Huijsdens en deze keer neem ik je onder meer mee naar Amsterdam, Soest, Krommeniedijk én Londen en Lucca voor de filmlocaties van De aanslag.

Ik denk dat ik niets nieuws verteld als ik zeg dat De aanslag de verfilming is van het gelijknamige boek van Harry Mulisch.
In de film - en het boek - wordt verteld hoe een aanslag tijdens de Tweede Wereldoorlog gevolgen heeft voor het leven van de hoofdpersoon Anton Steenwijk.
Anton woont met zijn ouders en broer Peter in de straat in Haarlem waar het verzet aan het einde van de oorlog een dodelijke aanslag pleegt op NSB'er Fake Ploeg.
De buren van de Steenwijks besluiten het lijk te verslepen.
Ze leggen het voor de deur van Anton en zijn familie, bang als ze zijn voor represailles.
En die komen er.
De Duitsers steken het huis van de familie Steenwijk in brand en Antons ouders worden afgevoerd.
Anton zelf wordt de Duitsers meegenomen.
Hij belandt in een cel.
Daar - in het donker - zit nog iemand.
Wie dat is en hoe zij hem zijn hele leven zal blijven achtervolgen, wordt onthuld, tijdens verschillende, toevallige ontmoetingen die Anton in de loop der jaren heeft.

Toen ik besloot een aflevering over De aanslag te maken, plaatste ik die bewust op dit moment op mijn podcastkalender.
Het is precies veertig jaar geleden dat de film in de Nederlandse bioscopen uitkwam,
en het valt mooi samen met het Oscarseizoen waar we nu in zitten.
Maar toen ik mij in de film en de totstandkoming ervan probeerde te verdiepen, kwam ik erachter hoe weinig informatie er online en in mijn boekenkast over de film te vinden was.
Ja, de algemene informatie was er natuurlijk wel, maar mooie verdiepende achtergrondartikelen en interviews zijn er online niet of nauwelijks.
Al moet ik zeggen dat de makers van de podcast Dutch Treat een goede poging deden met een aflevering over De aanslag en hun interview met cameraman Theo van de Sande.
Het deed mij al met al wel bijna besluiten een streep te zetten door de aflevering, 
en me ergens anders op te richten.
Ik besloot toch nog een poging te doen en iemand te benaderen bij Eye Filmmuseum.
Wat bleek?
Na het overlijden van Fons Rademakers in 2007 - en dat van zijn vrouw Lili in 2025 - was het persoonlijke archief bij EYE terechtgekomen.
Toen ik daar vorige maand in het Collectiecentrum in Amsterdam was en het archief opvroeg over De aanslag, kwam de medewerkster niet veel later aanrijden met een karretje met daarop acht gevulde archiefdozen.
Het was materiaal om je vingers bij af te likken.
Persoonlijke aantekeningen van Fons Rademakers, brieven, begrotingen, verschillende versies van het script en de uitnodiging voor de koninklijke première.
Ook was er een hele map over het Oscaravontuur, waaronder de verschillende felicitaties.
Tussen de brieven zat niet alleen de correspondentie over geldzaken, maar ook die met de verschillende locatiehouders, over welke scene waar en wanneer zou worden opgenomen.
Dat was dus wat ik zocht.
Dat was dus wat ik nodig had om je het verhaal over De aanslag toch te kunnen vertellen.

Laat ik maar gewoon even beginnen bij het begin.
De aanslag.
Volgens het verhaal vindt die plaats in Haarlem.
Maar de scène - en dat wat er in de film aan vooraf gaat - werd gefilmd in Soest, in de Verlengde Talmalaan.
Daar werd voor de film op een leegstaand perceel een houten huis met stenen strips neergezet.
Dat wordt in de film door de Duitsers in de brand gestoken.
Hoe dat gebeurde door het special effects team van Harrie Wiesenhaan kun je op YouTube terugzien.
Filmjournalist Simon van Collem was er destijds bij en hij maakte er een reportage van voor zijn televisieprogramma.
De link staat weer bij de shownotes.

Toch was dat al met al niet de start van de productie.
De opnamen van De aanslag begonnen namelijk op 5 februari 1985.
Die eerste draaidag vond plaats in een leegstaande fabriekshal op een industrieterrein in Almere-Vaart, onderdeel van wat we nu kennen als Almere Buiten.
Daar werd het decor gebouwd van het interieur van de woning van de familie Steenwijk.
De wanden ervan konden worden weggereden zodat cameraman Theo van de Sande meer armslag kreeg.
Het belang van het werk Van de Sande voor De aanslag mag niet worden onderschat.
Omdat de film sprongen maakt in de tijd, moest het je als kijker wel duidelijk worden naar welke tijd je zit te kijken.
Voor de flashback-scenes - waarbij teruggekeerd wordt naar de avond van de aanslag - werd een speciale ontkleuringstechniek gebruikt.
Van de Sande had daarmee enkele jaren eerder al ervaring mee opgedaan, toen hij  de film Het meisje met het rode haar draaide.

Theo van de Sande was trouwens niet de enige cameraman die voor het project werd overwogen.
Op de eerste begrotingstukken van Fons Rademakers is terug te vinden dat hij wilde werken met of Jan de Bont of Theo van de Sande.
Hij werd dus die laatste.

En dan wil ik hier gelijk even stil staan bij de acteur die in de openingsscènes de jonge Anton Steenwijk speelde.
Marc van Uchelen was pas veertien jaar toen hij de rol kreeg en speelde.
Het was zijn debuut als acteur.
En het was een rol waarmee hij direct indruk maakte.
Van Uchelen ging later naar de Filmacademie en in de jaren die volgden schreef hij, regisseerde hij en speelde hij in verschillende producties.
Hoewel hij nog altijd wordt herinnerd vanwege zijn rol én zijn ontwapenende blik in De aanslag, was hij een vaste steun en verlaat van regisseur Eddy Terstall.
Van Uchelen speelde in maar liefst in vijf van diens films.
In 2013 maakte Marc van Uchelen op 42-jarige leeftijd een einde aan zijn leven.
Hij wordt nog steeds gemist.

Terug naar De aanslag.
Terug naar Haarlem, of liever gezegd Soest.
Als Anton na de oorlog terugkeert naar zijn oorspronkelijke woonplaats en tijdens een wandeling uitkomt in de straat waar de aanslag plaatsvond, wordt hij herkend. Zijn voormalige buurvrouw, mevrouw Beumer - gespeeld door Elly Weller – vraagt hem binnen.
Ook die scene werd gefilmd in de Verlengde Talmalaan in Soest.
Maar als ze bij de woning van de Beumers naar binnen gaan, zitten we opeens elders in Soest.
Dankzij het archief van Fons Rademakers bij Eye kwam ik erachter dat er afspraken werden gemaakt met de bewoners van de Noorderweg 21 in Soest om in hun huis te kunnen filmen.
In een kopie van de brief aan deze mensen staat dat er op 15 en 16 juni 1985 in het huis zal worden gefilmd en dat art director Dorus van der Linden de woning zal inrichten als Huize Beumer.
Aardig filmfeitje: de bewoners kregen er destijds 1.000 gulden voor.
Voordat Anton - vanaf dat moment in de film gespeeld door Derek de Lint - bij de plek van de aanslag aankomt, zien we hem op een feestje.
Een van zijn studentenvrienden in geslaagd voor zijn doctoraal.
In die scène zien we onder meer een opvallend jonge Pierre Bokma, Kees Hulst en Mark Klein Essink.
Ook die scène werd niet in Haarlem gefilmd, waar het zich wel afspeelt.
Er werd gebruik gemaakt van Amsterdam, en wel van de tuin van het prachtige pand aan Koningslaan 4 dat tegen het Vondelpark aanligt.
Het notariskantoor dat er destijds in zat, maakt er nog steeds gebruik van.
De opnamen werden gepland op zaterdag 22 juni 1985.
Ook dat weet ik weer dankzij een brief in het Rademakers-archief.
 
Er is een mooi verhaal over De aanslag,
en hoe de eerste stappen naar de verfilming werden gezet.
Het moet ergens in 1982 zijn geweest dat schrijver Hugo Claus bij filmregisseur Fons Rademakers kwam binnenstormen.
De twee waren goede vrienden en hadden samen al meerdere films gemaakt.
Claus schreeuwde Rademakers volgens het verhaal toe: "Dit moét jij verfilmen!"
De Vlaamse schrijver bleek net de drukproeven te hebben gelezen van De aanslag, het boek van Harry Mulisch dat in september 1982 zou verschijnen.
Claus zag er direct een film in.
Maar Rademakers had z'n hoofd er op dat moment niet naar staan.
Hij was druk bezig om het boek An Instant in the Wind van de Zuid-Afrikaanse schrijver André Brink verfilmd te krijgen.
Dát moest en zou zijn volgende film gaan worden.
Voor alle duidelijkheid: Fons Rademakers was op dat moment een filmmaker met aanzien.
Hoewel hij zijn carrière was begonnen als acteur, zijn het vooral de films die hij maakte als regisseur die zijn bijgebleven.
Dorp aan de rivier bijvoorbeeld, de eerste Nederlandse speelfilm die ooit werd genomineerd voor een Oscar.
Maar ook Als twee druppels water, Mira en Max Havelaar.
Wat nou precies hetgeen was dat Fons Rademakers alsnog deed besluiten om De aanslag te willen maken, weet ik niet.
Ik kon het niet uit de stukken afleiden.
Maar volgens filmjournalist Henk van Gelder zou Rademakers over het boek nog klagend hebben beweerd dat je er niks aan hebt als je hoofdpersoon helemaal niets onderneemt.
Rademakers heeft overigens later ontkend dat ooit te hebben gezegd.

Voordat ik je zo nog meer vertel over het begin van de verfilming van De aanslag,
zijn er drie locaties aan het begin van de film die ik niet als zodanig tegenkwam in het archief.
De jonge Anton Steenwijk wordt na de aanslag door de Duitsers meegenomen naar het politiebureau.
Daar heb ik helaas niks over kunnen vinden.
Maar wel over de locaties waar hij daarna naartoe wordt gesleept.
Eerst brengen ze Anton op een motor naar een gebouw in Haarlem Zuid.
Naar een pand waar tegenwoordig een notariskantoor in is bevestigd, aan Spanjaardslaan 7.
Ik kreeg helaas van het kantoor niet bevestigd of er ook ooit binnen is gefilmd.
Ze wisten het niet, of wilden het mij niet vertellen...
Kort daarna wordt Anton overgebracht naar Amsterdam.
Tijdens dat transport komen Anton en de Duitse soldaten onder vuur te liggen van een Engels gevechtsvliegtuig.
Als gevolg daarvan stoppen ze in Amsterdam bij een ziekenhuis.
De locatie waar ze dat filmden komt straks nog aan bod.
Maar kort daarna wordt Anton afgegeven bij de Duitse generaal Von Braunstein.
Het kostte me eerlijk gezegd nog best wel wat moeite om te ontdekken waar dat in Amsterdam werd gefilmd.
De locatie wordt in het archief namelijk alleen genoemd in verband met een andere scene die de montage niet heeft gehaald.
Maar opeens zag ik het: de buitenopnamen moesten hebben plaatsgevonden bij Villa Alsberg, een gebouw dat tegenwoordig vooral bekend is omdat het Moco Museum aan het Museumplein erin zit.
Ik moet alleen nog steeds een keer zien te achterhalen of ze er ook binnen hebben gefilmd...

Goed, ik neem je, zoals aangekondigd, weer even mee terug in de tijd, naar het begin van de verfilming.
Dankzij het archief weet ik dat Fons Rademakers in het najaar van 1983 een belangrijke samenwerking sloot.
Hij ging een contract aan met City Productie Maatschappij.
Ik vond namelijk een brief ondertekend door Fred Denker.
Hij was destijds niet alleen de baas bij City als productiemaatschapij, maar ook bij de tak van het bedrijf dat bioscopen exploiteerde en films uitbracht.
Deze Fred Denker wordt trouwens ook wel gezien als de man die er iets later voor zorgde dat een groot deel van de bioscopen in onder meer Amsterdam, allemaal onder één bedrijfsnaam kwamen te vallen.
Hij was de man achter de fusie van Meerburg Theaters en Cannon.
Dat Cannon zat weer achter het samengaan van de bioscopen van de Tuschinski groep en die van City.
Kun je het nog uit elkaar houden?
Het resultaat was in ieder geval dat alle grote bioscopen onderdeel werden van Cannon.
Dat werd later overgenomen door MGM Cinemas, wat later weer in handen kwam van Pathé.
Kortom, daar in die jaren 80 ligt feitelijk het fundament voor de positie die Pathé als bioscoopketen tegenwoordig in ons land inneemt.
En tot zover even deze kleine geschiedenisles over bioscopen in Nederland...

Dat ook Fons Rademakers zich in het najaar van 1984 zorgen maakte over de hele overnamesituatie, blijkt uit een andere brief die ik vond.
Op 5 november 1984 schreef Fons Rademakers aan de directie van het toenmalige City een vrij pittige brief.
Daarin stond dat hij snel duidelijkheid eiste over de gevolgen van de overname van City door Cannon voor zijn film De aanslag.
Rademakers had zijn film, hij was namelijk ook een van de producenten, net begroot op 4,2 miljoen gulden.
1 miljoen daarvan had hij aangevraagd bij het toenmalige Productiefonds.
Het is dus niet zo vreemd dat Rademakers duidelijkheid wilde.
Hij eiste die binnen 3 weken.
Uit de brieven daarna valt op te maken dat er in die periode flink werd geschoven; met geld én met bedrijven.
Zo stelde Cannon Production uit Los Angeles zich opeens garant voor 1 miljoen gulden van het productiebudget van De aanslag.
En kwam ook Tuschinski Film Distribution met een garantie van 1 miljoen gulden door de bocht.

Cannon zou uiteindelijk een bepalende rol spelen bij de totstandkoming van De aanslag en ook bij het winnen van de Oscar.
Het bedrijf werd in deze - mag ik wel zeggen - chaotische tijd geleid door twee Israelische neven.
Dat waren Menahem Golan en Yoram Globus.
Iedereen die de jaren 80 een beetje actief heeft meegemaakt en destijds graag films huurde bij de videotheek in het actiegenre, kent hun films nog wel.
Denk bijvoorbeeld aan de Mission in Action-films met Chuck Norris.
Of de verschillende Death Wish sequels met Charles Bronson
De aanslag was al met al een beetje een vreemde eend in de bijt.
Maar de twee neven zouden er later wel op aandringen dat De aanslag de Nederlandse inzending voor de Oscars werd
Dat verhaal komt straks...

Wat ook nog wel bijzonder is, is dat uit al die brieven in het Rademakers-archief blijkt dat er ook gesprekken werden gevoerd met de Avro.
De omroep trok zich echter in december 1984 terug uit de film.
Volgens de brief omdat er te veel geld werd gevraagd voor de uitzendrechten.
En omdat er een claim zou zijn van de TROS.
Een omroep die ik daarna in de stukken niet meer ben tegengekomen.
Opvallend is wel dat de beslissing van de Avro samenviel met de periode waarin er gedoe was over de al genoemde overname door Cannon.
Maar ik heb eerlijk gezegd geen bewijs gezien dat die twee zaken echt verband hielden met elkaar...

Terug naar de filmlocaties van De aanslag.
En daarvoor keer ik weer eventjes terug naar Amsterdam.
Het komt niet vaak voor dat een locatie in een film zichzelf mag spelen.
Maar dat gebeurde wel bij De aanslag en het gebruik van het Wilhelmina Gasthuis in Amsterdam.
In het verhaal is de oorlog alweer lang voorbij als Anton Steenwijk als co-assistent gaat werken bij dat ziekenhuis.
We zien Derek de Lint als Anton bij de toegangspoort van het ziekenhuis aan de Eerste Helmerstraat in de hoofdstad.
Het is exact dezelfde locatie waar hij in de film een keer eerder was, toen nog als een jonge Anton met Duitse soldaten.
Je ziet hoe hij zich dat vaag herinnert...
Het Wilhelmina Gasthuis sloot zijn deuren in december 1983.
De verschillende panden kregen daarna een nieuwe bestemming.
Ze werden deels omgebouwd tot woningen en werkplekken.
Het staat nu bekend als het WG terrein.

Ik blijf nog eventjes in Amsterdam.
Want het is 1956 als er in de stad rellen uitbreken bij protest tegen het communistische dagblad De waarheid.
Tijdens die rellen komt Anton Steenwijk bij toeval Fake Ploeg Junior tegen die tijdens de oorlog bij hem in de klas zat, maar ook de zoon was van de neergeschoten NSB'er.
Het komt tot een verhit gesprek in de woning van Anton.

De rel met de politie die charges uitvoert werd gefilmd op de Berenstraat in Amsterdam tussen de Keizersgracht en Prinsengracht.
Derek de Lint en Huub van der Lubbe - die in de film zowel de rol van de vader als de volwassen zoon Fake Ploeg speelt - rollen de woning binnen om te voorkomen dat ze klappen krijgen van de politie.
De gebouw waar zich dat voltrekt is het mooie historische gebouw bekend als Amsterdams Welvaren.
Niet dat ik die locatie in archiefstukken tegenkwam.
Ik ontdekte het omdat ik in de film de prachtige koepel herkende van Felix Meritis in Amsterdam.
Van het een kwam het ander....
Ik deed pogingen om in contact te komen met de huidige gebruiker van het pand dat dateert uit 1830 en waar wel een mooi verhaal over te vertellen moet zijn.
Maar wat ik ook deed, het lukte me er niet om er rond te mogen kijken.

Ik vertelde je daarstraks hoe het Wilhelmina Gasthuis in de film op twee verschillende momenten in de tijd dienstdeed als één en dezelfde locatie: een keer tijdens de oorlog, en een keer daarna.
Voor een andere locatie in de film werden maar liefst vier verschillende huizen gebruikt.
Het heeft te maken met de scene in de film waarin Anton de verzetsman Cor Takes gaat opzoeken in Amsterdam.
Het is een indrukwekkende rol van Johnny Kraaykamp Senior.
Takes blijkt te wonen in een pand aan de Keizersgracht, vlakbij de Utrechtsestraat, op nummer 705.
Maar als Takes hem binnenlaat lopen ze door de gang naar zijn woonkamer.
Dat werd gefilmd in de gang van het Beetshuis aan de Keizersgracht 323.
Takens woonkamer - waar het werkelijk een ongelooflijk grote puinhoop is - is weer op een andere locatie gefilmd, namelijk in een kamer aan Keizersgracht 695.
En als ze daarna naar het souterrain gaan waar Takes het verhaal over de aanslag uit de doeken doet, bevinden we ons in een ruimte aan Keizersgracht 697.
Ik neem het je niet kwalijk al je het niet meer volgt.
Want je hebt de scene vast niet op je netvlies staan.
Ik wilde het wel vertellen, want het is allemaal af te leiden uit brieven aan de bewoners, en uit een draaischema dat in het Rademakers-archief ligt.
Daardoor weet ik ook dat het begin van de hele scène - dat deel met de relschoppers op de gracht - werd gedraaid op 9 juni 1985.
De interieuropnamen werden pas enkel dagen later, op 12 tot en met 14 juni gedraaid.
De tussenliggende dagen werden gebruikt voor iets heel anders:
de scène op het strand en in de zee.
Anton gaat met zijn dochtertje en vrouw - gespeeld door Monique van de Ven - naar de zee nadat ze de begrafenis van een verzetsheld hebben bijgewoond.
De scene op het strand werd gedraaid bij Bloemendaal, en wel aan de zuidkant van Parnassia.
Je raadt het vast al: ook dat weet ik omdat het Hoogheemraadschap van Rijnland op 3 juni telefonisch én per brief om toestemming werd gevraagd voor opnamen op 11 juni van dat jaar.
De filmploeg zou twee weken later nog terugkeren naar de regio Bloemendaal.
Dat deden ze voor de scène waarin de volwassen Anton met de dochter uit zijn eerste huwelijk een bezoek brengt aan het graf van Truus Coster, de vrouw die de aanslag pleegde.
Zij ligt in de film begraven op de Erebegraafplaats Bloemendaal.
Ook de rol van Truus Coster werd gespeeld door Monique van de Ven.
De dochter van Anton werd gespeeld door Akkemay Elderenbos,
en die ken je vast en zeker nog uit de film Schatjes.

Ik ga nog één keer terug in tijd naar het moment dat de film nog niet in kannen en kruiken was.
Er was in dat prille begin naast Fons Rademakers nog iemand die er eigenlijk niets in zag om met het boek van Harry Mulisch aan de slag te gaan.
Dat was scenarioschrijver Gerard Soeteman.
Soeteman en Rademakers hadden voor 1985 al verschillende keren samengewerkt.
Dat was bij de films Mijn vriend en Max Havelaar.
Pas toen Rademakers voorstelde om De aanslag vooral te gaan zien als een Whodunit, schoof Soeteman zijn bezwaren aan de kant.
In april '84 sloot hij een overeenkomst met City Productie over het schrijven van het scenario.
Hem werd een betaling van 50.000 gulden in het vooruitzicht gesteld als hij voor 1 oktober van dat jaar – dus binnen zes maanden - een eerste versie van het scenario kon opleveren.
En als hij ook bereid was de auteursrechten volledig over te dragen.
Als je ooit de versie van het script wilt lezen dat Gerard Soeteman met de hand schreef, dan moet je een keer naar het Collectiecentrum van Eye.
Het is prachtig om te zien en oh zo leuk om het op je gemak door te bladeren.

Een van de grotere uitdagingen bij het filmen van De aanslag was het in beeld brengen van de grote vredesdemonstratie in Den Haag van oktober 1983.
Anton Steenwijk loopt mee in de optocht.
Niet omdat hij per se wil, maar omdat zijn tandarts hem min of meer voor het blok heeft gezet.
Tijdens de demonstratie komt hij zijn voormalige buurmeisje tegen die hem na al die jaren uitlegt waarom haar vader op de avond van de aanslag besloot om het lijk van Fake Ploeg bij de familie Steenwijk voor de deur te leggen.
De scènes rondom de demonstratie werden in Den Haag gefilmd, op het bekende Malieveld en in de Suriname- en Javastraat.
Ze stonden gepland voor 22 tot en met 24 juni, maar moesten door het slechte weer worden uitgesteld naar 29 juni tot en met 1 juli.
Om 500 figuranten op de been te krijgen werd gebruik gemaakt van contacten bij het Interkerkelijk Vredesberaad, het bekende IKV.

De aanslag werd voor het overgrote deel op locatie in Nederland gefilmd.
Maar er werd ook in het buitenland gedraaid.
Voor de opnames in Engeland en Italië werden gelijk twee werkelijk fantastische locaties gebruikt.
Van 29 mei tot en met 2 juni 1985 werd er voor De aanslag gefilmd in Londen.
In de film is het de stad waar Anton Saskia ontmoet.
Zij doet hem denken aan de vrouw met wie hij op de avond van De aanslag opgesloten zat in een donkere cel van het politiekantoor.
De twee ontmoeten elkaar in de Lady Chapel van de Westminster Abbey in Londen.
Het is vrij uniek dat er echt in de kapel gefilmd mocht worden.
Tegenwoordig worden er niet meer zo snel filmvergunningen afgegeven.

Na hun ontmoeting zien we Anton en Saskia via The Mall ter hoogte van de Duke of York Column naar het Ministerie van Defensie gaan vlakbij het bekende Whitehall.
Saskia's vader wacht daar op haar.
Het is Londen weer op z'n mooist met al die chique regeringsgebouwen.

De scene in Italië, waarin Anton een paniekaanval krijgt, werden gefilmd in het hartje van het mooie Lucca.
Het is aan het herkenbare Piazza dell'-Anfi-teatro dat Anton en zijn gezin in de film een appartement hebben.
Het appartement is de bovenste verdieping van een van de gebouwen aan de westkant van het plein.
Toen wij Lucca in 2023 bezochten tijdens een filmreis door Toscane, wist ik niet dat De aanslag er was gefilmd.
Ik had het gewoon niet paraat en het stond ook niet op een de sites die ik van tevoren nog wel eens wil raadplegen.
Kortom, we hebben rondgelopen op Piazza dell'-Anfi-teatro - want dat weet ik nog wel heel goed - zonder stil te staan bij de scène uit De aanslag.
Ja, dat overkomt dus zelfs de beste!

De aanslag ging op 6 februari 1986 draaien in de Nederlandse bioscopen.
Dat was een dag na de koninklijke première die - hoe kan het ook anders - plaatsvond in Tuschinski.
De première vond plaats in aanwezigheid van koningin Beatrix en prins Claus.
De film ging daarna uit in 24 bioscopen, waaronder in Tuschinski 1 in Amsterdam en Metropole 1 in Den Haag, een bioscoop die niet eens meer bestaat...
De film trok uiteindelijk iets meer dan 310.000 bioscoopbezoekers.
Toen het datzelfde jaar aankwam op het toekennen van de Gouden Kalveren tijdens het Nederland Film Festival, werd De aanslag grotendeels genegeerd.
Johnny Kraaykamp was de enige die wel een Gouden Kalf kreeg, maar dat was opvallend genoeg voor zowel De aanslag als voor zijn rol in de film De wisselwachter.
Noch Fons Rademakers, noch De aanslag viel in de prijzen.
Het was de film Abel van Alex van Warmerdam die dat jaar de aandacht opeiste.
Een jaar later zou dat goedgemaakt worden.
Op 12 juli '86 kwam er op het hoofdkantoor van Cannon in Amsterdam een fax binnen.
Daarin drong Cannon-eigenaar Yoram Globus er bij de toenmalige directeur Jan Bruinstroop op aan dat hij de commissie die de Oscarinzending selecteerde er wel van moest overtuigen dat Nederland De aanslag en niet een andere film zou insturen.
De film werd volgens hem namelijk erg goed ontvangen in Amerika.
En dus schreef Globus: "It's very important for Cannon and the Dutch film industry that this picture receive a nomination for the Oscar!"
De aanslag werd inderdaad de Nederlandse inzending en won - zoals ik je aan het begin al vertelde - de Oscar in de categorie Beste Buitenlandse Film.
De film schreef daarmee geschiedenis.
Want het was - na Bert Haanstra die in 1960 een Oscar won voor de korte documentaire Glas - de eerste Nederlandse speelfilm die de beroemde filmprijs won.

En dan is er nog één locatie waar ik je graag wat meer over vertel....
Anton woont samen met zijn gezin op enig moment de begrafenis bij van een oude verzetsheld.
Tijdens de condoleance na afloop vangt hij toevallig een flard van een gesprek op dat verwijst naar de aanslag.
Het leidt tot Antons kennismaking met Cor Takes, de verzetsman die de aanslag samen met Truus Coster pleegde.
Takes neemt Anton mee en ze belanden op een bankje op de begraafplaats bij de kerk.
Dat bankje, dat staat er nog, al had het niet veel gescheeld, omdat de beheerder van de begraafplaats het vanwege achterstallig onderhoud wilde weghalen.
Daar stak het bestuur van de kerk op tijd even een stokje voor.
De kerk waar Fons Rademakers de begrafenis situeerde is de Hervormde Kerk op de Krommeniedijk in Noord-Holland.
Kerken zijn altijd fascinerende filmlocaties.
Omdat ze veel meer verhalen te vertellen hebben dan alleen over de film of films die er werden opgenomen.
De kerk in Krommenie werd zowel voor binnen- als voor buitenopnamen gebruikt.
Die vonden plaats van dinsdag 4 tot en met zaterdag 8 juni.
Daar zit nog wel een verhaal aan.
Als je naar de film kijkt, zie je hoe Cor Anton meesleept uit het café om meer te weten te komen.
Het lijkt erop dat ze uit een café of restaurant direct aan de overkant van de kerk komen.
Uit de archiefstukken blijkt dat ze daarvoor op 8 juni in Restaurant Het Rechtshuis hebben gefilmd.
Dat zit echter niet in Krommeniedijk, maar in Kortenhoef, aan de Kortenhoefsedijk 157.
Daar zit tegenwoordig een ander restaurant in, maar daar namen ze niet de moeite om mijn vraag te beantwoorden.
Belangrijker en stukken interessanter is de kerk.
Ik schreef ze een mail en kreeg het antwoord dat bestuurslid Johan van der Vaart mij met plezier wilde ontvangen.
En dat zijn toch altijd de leukste momenten, dat iemand zo de tijd voor je neemt om vol trots de verhalen te vertellen over een plek waar je nog nooit eerder bent geweest, maar je de historie uit alle hoeken op je af voelt komen...
Ik kwam er daar bijvoorbeeld pas achter waar de opmerking 'rijke stinkerds' vandaan komt.
Google er maar eens op.
Ook vertelde Johan van der Vaart mij dat veel kerktorens in Nederland die vóór 1798 zijn gebouwd, eigendom zijn van gemeentes en niet van de kerkgenootschappen zelf.
Kerktorens waren in die tijd belangrijke uitkijkposten en dus vond Napoleon het belangrijk dat die in handen van de overheid waren…
Toch interessant om te weten...
De Hervormde Kerk op de Krommeniedijk wordt nog steeds regelmatig gebruikt voor begrafenissen.
En er vinden ook met grote regelmaat exposities en concerten plaats.
Kijk gewoon even bij de shownotes voor een link naar de website.
Lees dan vooral ook even het verhaal over de geschiedenis van de kerk.
Want dat is best een indrukwekkend stukje geschiedenis!
En mocht je de kerk zelf een keer willen bezoeken, check dan van tevoren even de openingstijden, en... vergeet bij het bezoek het bankje niet waar Derk de Lint en Johnny Kraaijkamp terugblikken op de avond van De aanslag.
Het bankje, staat links achterin, op de begraafplaats. Je kunt en mag het niet missen...

Dat was 'm weer. 
Je luisterde naar een aflevering van Fantastische Filmlocaties.
Mijn naam is Jeroen Huijsdens.
Een speciaal dank je wel gaat uit naar Eye Filmmuseum dat mij hielp toegang te krijgen tot het archief van Fons Rademakers.
En naar Johan van der Vaart van de Hervormde Kerk in Krommeniedijk.
Alle informatie uit deze aflevering staat zoals gebruikelijk weer in de shownotes op de website fantastischefilmlocaties.nl.
Je doet mij een groot plezier als je je abonneert op deze podcast en je je ook inschrijft voor mijn nieuwsbrief via de website,
als je dat tenminste nog niet hebt gedaan.
Maar deel vooral lekker veel sterren uit op Apple Podcasts en Spotify en laat een review achter.
Want dan komen ook anderen de podcast sneller tegen omdat hij dan eerder wordt aanbevolen.
Zo, dat was 'm weer voor deze keer.
Ontzettend bedankt voor het luisteren én ik zeg opnieuw: tot de volgende keer!