Weinig opwekkends tijdens Voorjaarsoverleg

De investeringsverplichting voor streamingplatforms die dreigt te worden uitgekleed in de Tweede Kamer, de abominabele betaling van documentairemakers en het bestuurlijke vacuüm bij het Filmfonds. Dat waren de onderwerpen van het Voorjaarsoverleg, dat 10 mei voor de negentiende keer werd gehouden in Het Ketelhuis.

De investeringsverplichting voor streamingplatforms die dreigt te worden uitgekleed in de Tweede Kamer, de abominabele betaling van documentairemakers en het bestuurlijke vacuüm bij het Filmfonds. Dat waren de onderwerpen van het Voorjaarsoverleg, dat 10 mei voor de negentiende keer werd gehouden in Het Ketelhuis.

Na een inleidend jaaroverzicht dat onder andere de zegetocht van Knor, de aanstaande bioscoopbouwhausse in Amsterdam en de opverende filmbezoekcijfers van 2022 omvatte, dook presentator Floortje Smit meteen op het momenteel heetste hangijzer op filmpolitiek gebied: het wetsvoorstel voor de investeringsverplichting van streamingplatforms. Jaren nadat Europese richtlijnen zijn opgesteld die Netflix, Amazon en soortgelijken verplichten tot afdracht van een deel van hun omzet om onafhankelijke, nationale filmmakers te ondersteunen, ligt er eindelijk een wetsvoorstel in de Tweede Kamer.

Het Voorjaarsoverleg editie 2023. Van links naar rechts, moderator Floortje Smit, Tom Oliehoek, Rachel van Bommel en Monique Nolte / Foto Jean van Lingen

Dat voorstel is echter links en rechts onder vuur genomen door politici van onder andere CDA en VVD. De door hen ingediende amendementen zwakken het voorstel af tot een, in de woorden van SP-woordvoerder Peter Kwint, ‘een slap bouillonnetje terwijl we trek hadden in stevige maaltijdsoep’.

Als de aanpassingen worden doorgevoerd dan wordt niet de hele afdracht aan films en series besteed, maar slechts de helft. Dat zet de deur open voor reality shows en actualiteitenprogramma’s, die sommige streamers ook zonder de investeringsverplichting wel zouden maken. Bovendien ligt er nu een voorstel om niet 80% maar 60% van het opgehaalde geld door te sluizen naar onafhankelijke producenten.

Alex de Ronde bevraagt Rachel van Bommel tijdens het Voorjaarsoverleg / Foto Jean van Lingen

Doreen Boonekamp, die naast Kwint was aangeschoven als tweede panellid, zei ‘onthutst’ te zijn door de gang van zaken. ‘Die haalt de bedoeling van het wetsvoorstel - onafhankelijke filmmaker meer laten maken en hun producten zichtbaarder maken - volledig onderuit.’ Toch vindt de voormalig Filmfonds-directeur dat er nu praktisch gekeken moet worden. ‘Men is al jaren bezig met dit wetsvoorstel. Nu is er tenminste iets en kunnen we hopelijk nog stappen voorwaarts zetten.’

Dat denkt ook Rachel van Bommel (Millstreet Films), die als bestuurslid van producentenvereniging NAPA een gematigd positieve brief had geschreven aan de Tweede Kamer over het wetsvoorstel. ‘Maar wij laten ons niet met een kluitje in het riet sturen.’

Moderator Floortje Smit tijdens het Voorjaarsoverleg / Foto Jean van Lingen

Zowel Boonekamp als Kwint zien de poging om ‘het wetsvoorstel in blessuretijd te verminken’ (Kwint) als symptomatisch voor de Haagse omgang met de filmsector. ‘Veel Kamerleden denken nog steeds over film als populaire cultuur die geen ondersteuning nodig heeft’, constateerde Kwint.

Boonekamp voegde toe: ‘En nu staat het lage btw-tarief ook nog onder druk. Omdat er bezuinigd moet worden, worden er lijstjes bijgehouden van mogelijke snijposten. Zo zijn we een paar jaar geleden ook het Mediafonds kwijtgeraakt.’

Alle reden dus voor de sector om alert te blijven en van zich te laten horen. Het wetsvoorstel over de investeringsverplichting wordt op 24 mei behandeld in de Tweede Kamer. Kwint hoopt ‘partijen op rechts te overtuigen hun stilzwijgende steun aan de amendementen in te trekken’. Boonekamp strijdt daarnaast ook voor het verlagen van de omzetdrempel, die bepaalt vanaf welk bedrag streamers beginnen te betalen. Die is nu gesteld op tien miljoen euro, een niveau vergelijkbaar met het veel grotere Spanje, en zou volgens haar op twee miljoen euro moeten liggen.

Het Voorjaarsoverleg, editie 2023 / Foto Jean van Lingen

De plaatsen van Boonekamp en Kwint werden hierna ingenomen door documentairemaker Monique Nolte, producent Rachel van Bommel en regisseur Tim Oliehoek. Zij spraken over wat presentator Smit ‘de uitkniipcultuur van Hilversum’ noemde. Nolte vertelde hoe zij bij de publieke omroep bot ving toen zij een vervolg maakte op haar succesvolle film Het beste voor Kees. Uiteindelijk kwam ze met Kees vliegt uit terecht bij Videoland.

Onbedoeld groeide ze uit tot klokkenluider, die ageert tegen de onderbetaling van documentairemakers door de publieke omroep. ‘Ik ben wel blij met het rumoer, want in je uppie breng je moeilijk verandering teweeg.’

Namens de NPO was Raad van Bestuur-lid Paul Doop in de zaal aanwezig. Hij stelde dat beloningen in goed overleg moeten worden vastgesteld en altijd eerlijk en reëel moeten zijn, zonder daar bedragen aan te willen verbinden. Dat leverde hem afkeurende geluiden op. Nolte stelde dat ‘er niet wordt gesproken met makers, er wordt gedicteerd. Maar dat is niet erg. Dan stap ik over naar een streamingdienst.’

Oliehoek vertelde vervolgens over zijn ervaringen met de ontwikkeling van Arcadia, de Nederlands-Vlaamse serie die hij maakte voor Disney+, de streamingdienst waar hij nu de speelfilm De ballonvaarder die uit de lucht kwam vallen voor maakt. ‘Ook daar gaat het alleen maar over geld. Maar de serie wordt zo meteen wel in ruim zeventig landen vertoond.’

Van Bommel ziet dat de opmars van de streamers, acht erbij in twee jaar tijd, de sector onder druk zet. Vooral onder scenaristen is het verloop groot. ‘In al onze speelfilmprojecten hebben we al een wisseling gehad van schrijvers omdat ze zijn weggekocht. Bij één serie zijn we toe aan onze zevende schrijver.’ Toch noemt ze de streamers een verrijking voor het medialandschap en verwacht ze een stabilisering van de markt in twee tot drie jaar.

Maarten Treurniet maakt zijn punt namens de DDG / Foto Jean van Lingen

Als derde en laatste onderwerp van het Voorjaarsoverleg kwam het Filmfonds aan bod, waar directeur Bero Beyer al langer overwerkt thuis zit dan interim-directeur Peter Schrurs hem kon vervangen en Sandra den Hamer drie dagen geleden is aangetreden als nieuwe interim-directeur. ‘Er moet veel gebeuren’, constateerde de voormalig directeur van Filmmuseum Eye. ‘Ik blijf een beperkte periode en werk drie dagen per week, dus niet alle problemen zullen worden opgelost. Maar ik wil wel een begin maken met een plan voor verandering. Er zijn al voorstellen om beslisrondes in elkaar te schuiven en het aantal regelingen te verminderen.’

Tijs van Marle (vicevoorzitter Netwerk Scenarioschrijvers) en Maarten Treurniet (voorzitter Dutch Directors Guild) verwoordden de kritiek op het Filmfonds als ‘het niet serieus genomen worden door consulenten’, ‘inconsistenties in oordelen tussen fondsconsulenten onderling’ en ‘weinig transparante beoordelingsprocedures die uitmonden in te lange brieven’.

Den Hamer herkende en erkende die kritiek, maar wees ook op de structurele overvraging van het fonds. Er zijn 164 gegadigden voor een budget waar jaarlijks twintig speelfilms mee worden gemaakt. En na corona zijn de aanvragen voor ondersteuning omhooggeschoten van 1.300 naar 2.300. ‘We kunnen het niet aan’, stelde Den Hamer. ‘Een weinig opwekkende boodschap op een toch al niet zo vrolijke avond.’