Op de set van Mijn vader is een vliegtuig

Mijn vader is een vliegtuig opent dit jaar het Nederlands Film Festival. Begin 2020 – in wat nu een heel andere tijd lijkt – ging Holland Film Nieuws op setbezoek. We spraken met regisseur Antoinette Beumer, die met de film haar debuutroman naar het witte doek brengt, en hoofdrolspeelster Elise Schaap.

Mijn vader is een vliegtuig opent dit jaar het Nederlands Film Festival. Begin 2020 – in wat nu een heel andere tijd lijkt – ging Holland Film Nieuws op setbezoek. We spraken met regisseur Antoinette Beumer, die met de film haar debuutroman naar het witte doek brengt, en hoofdrolspeelster Elise Schaap.

27 februari 2020, een druilerige ochtend. Voor het Corendon Hotel bij luchthaven Schiphol staat een Boeing 747; de perfecte locatie voor een belangrijke flashbackscène in Mijn vader is een vliegtuig. Vanuit de verte zie je de setlampen al uitnodigend gloeien. Van coronaregels heeft nog niemand gehoord en de acteurs en crewleden hebben er, ondanks de ochtendkou, plezier in. Acteur Maarten Heijmans, in pilotenuniform, en een aantal stewardessen rennen vrolijk de vliegtuigtrap op. De laatste probeert de vliegtuigdeur achter zich dicht te trekken, maar dat lukt niet. Ze grimast, kreunt, trekt rare bekken en scoort schatergelach van cameraman en bezoekende journalisten. ‘Nou,’ grapt Antoinette Beumer, ‘dan vliegen we wel verder met open deur!’

Maarten Heijmans in Mijn vader is een vliegtuig / Foto Mark de Blok

Debuutroman

De vrolijkheid op de set contrasteert op het eerste gezicht met het serieuze onderwerp van Mijn vader is een vliegtuig. Beumer schreef haar debuutroman uit 2018 immers deels op basis van eigen ervaringen. Hoofdrolspeelster Elise Schaap legt uit: ‘Mijn personage is veertig. Eva leidt een reclamebureau, heeft een mooi gezin, twee dochters; ze lijkt alles mee te hebben. Maar op het moment dat haar moeder overlijdt, beginnen de nachtmerries. Ze wordt steeds angstiger en besluit op zoek te gaan naar antwoorden. Na heel veel jaren bezoekt ze haar vader die in een psychiatrische inrichting zit. Daar begint haar ontdekkingstocht naar het verleden pas echt. Als kijker ben je getuige van haar angsten, slapeloze nachten, herinneringen en hallucinaties. Is het echt? Is het niet echt? Is ze net zoals haar vader haar verstand aan het verliezen?’

Regisseur Antoinette Beumer kennen we van films als De gelukkige huisvrouw (2010), Jackie (2012) en Soof (2013). ‘Eigenlijk,’ vertelt ze over het ontstaan van de roman, ‘ben ik natuurlijk meer een filmmaker dan een schrijver. Het was in eerste instantie niet meer dan een map met ideeën, in de loop der jaren steeds aangevuld met de gedachte: dat ga ik ooit aan een scenarioschrijver geven en die gaat daar dan een film van schrijven. Tot ik op zeker moment overspannen thuis zat. Toen wilde ik iets creëren wat echt helemaal uit mijzelf kwam. Toen ik dat boek schreef was het in eerste instantie dus niet de bedoeling het zelf te verfilmen. Het was wel zo dat ik het steeds heel filmisch voor mij zag en dat ook zo opschreef. Dus halverwege dacht ik: ja, natúúrlijk ga ik dit wel zelf verfilmen.’

Elise Schaap in Mijn vader is een vliegtuig / Foto Mark de Blok

Persoonlijk verhaal

Pierre Bokma speelt in de film de rol van Eva’s vader. Beumers eigen vader zat in het psychiatrisch ziekenhuis Vogelenzang. Maakte dat de opnamen niet heel beladen? ‘Nee,’ lacht ze, ‘eigenlijk juist extra licht! Dat had ik ook totaal niet verwacht. Ik denk dat het komt omdat ik het materiaal zo goed ken. Op de een of andere manier was ik helemaal los en vrij. Toen we klaar waren kwam iemand van kleding en make-up naar mij toe en zei: “In het begin liepen we echt op onze tenen omdat het zo’n persoonlijk verhaal is en we bang waren dat we je zouden teleurstellen.” Dat voelde je in de hele ploeg, die diepe betrokkenheid. Maar omdat ik er zo los in stond, was er een enorme vrijheid. Iedereen had het gevoel: we staan hier iets bijzonders te maken, het gaat echt ergens over, maar we mogen ook gewoon onze eigen dingen toevoegen.’

‘Natuurlijk is het haar verhaal,’ vertelt ook Elise Schaap, ‘maar ze kan het heel goed loslaten. Het script is weer een afgeleide van het boek, dat deels autobiografisch is, maar ook deels fictief. Ze heeft mij die rol ook echt gegeven. Ze zei: ik wil dat die rol van jou wordt.’

‘Ik heb haar enorm moeten overhalen,’ lacht Antoinette. ‘Elise had in de periode daarvoor heel hard gewerkt en dacht: dit staat zo ver af van wat ik normaal doe. Kan ik dit eigenlijk wel? Is dit een stap in mijn carrière die ik wil zetten?’

Pierre Bokma in Mijn vader is een vliegtuig / Foto Mark de Blok

Lichtheid

Elise speelde in bijvoorbeeld Bride Flight, April, May en June en I.M. maar is bij het grote publiek vooral bekend van haar imitaties in het satirische televisieprogramma De TV kantine en haar rol in de serie Familie Kruys. ‘De auditie vond ik ook niet per se heel goed gaan,’ bekent ze, ‘maar Antoinette zei: “Ik vind het juist heel interessant hoe jij dat doet. Ik ben niet zo geïnteresseerd in alleen drama.” Dat is haar kracht als regisseur: de film behandelt een zwaar thema, maar zij is heel goed in staat er van die kleine luchtbelletjes in aan te brengen.’

Antoinette: ‘Ik wilde een personage dat eigenlijk zichzelf niet goed kent en ook niet die diepte of zwaarte wil toelaten. De lichtheid die Elise meebrengt, past daarbij. Die zwaarte sluipt er vanzelf in door het verhaal. Het is onvermijdelijk dat Eva uiteindelijk door het ijs zakt.’

‘Het is iets waar iedereen vroeg of laat tegenaan loopt,’ besluit ze. ‘Je moet de shit uit je verleden oplossen om je te kunnen verbinden in het heden. Ik ben niet een boek gaan schrijven omdat ik wil dat iets nut heeft, maar ik hoor van veel lezers dat ze het herkenbaar of troostend vinden. Dat is natuurlijk heel fijn en je hoopt dat met de film straks ook te bereiken.’

Mijn vader is een vliegtuig opent op vrijdag 24 september het Nederlands Film Festival. De film draait vanaf 30 september in de Nederlandse bioscopen. De film wordt uitgebracht door September Film Distribution.