Onderzoek: rol kleine filmvertoners niet onderschatten

Nederland kent bioscopen in allerlei vormen en maten en een bijzonder netwerk van professionele filmtheaters. Daarnaast is er ook nog een lange lijst van kleinschalige filmvertoners. In 2021 werden zij met een onderzoek in beeld gebracht. Daar is nu een vervolg aan gegeven. Het resultaat: Kleinschalige filmvertoning; het gaat om de film.

Nederland kent bioscopen in allerlei vormen en maten en een bijzonder netwerk van professionele filmtheaters. Daarnaast is er ook nog een lange lijst van kleinschalige filmvertoners. In 2021 werden zij met een onderzoek in beeld gebracht. Daar is nu een vervolg aan gegeven. Het resultaat: Kleinschalige filmvertoning; het gaat om de film.

Dick Smits van het bureau Filmkenniscentrum deed twee jaar na het verschijnen van de eerste inventarisatie onderzoek naar de groep kleine filmvertoners. Hoewel er ook uitzonderingen zijn, kenmerkt deze groep vertoners zich door: 'geen dagelijkse vertoning, vaak geen eigen locatie, één zaal, medewerkers zijn vrijwilliger, weinig overlap in programmering met bioscopen in hun omgeving, vrijwel geen subsidie of horeca-inkomsten.'

Voorbeeld van een kleine filmvertoner: Filmhuis Groene Engel in Cultuurpodium Groene Engel in Oss / foto Filmkenniscentrum

De kleine filmvertoners zijn veelal ook geen lid van de branchevereniging NVBF, omdat ze 'niet aan de technische eisen van toetsing voldoen. Praktisch gezien betekent dit dat ze veelal niet over DCP-apparatuur beschikken', stelt Smits in het boekje.

Van alle 171 kleinschalige filmvertoners zoals die bekend zijn sinds het eerste onderzoek werden er 158 aangeschreven met het verzoek een enquête in te vullen. Bijna de helft gaf daaraan gehoor.

Gemiddeld bezoek in 2019 per voorstelling per vertoner / beeld Filmkenniscentrum

In de uitwerking van de resultaten wordt stil gestaan bij alle elementen die het doen en laten van deze groep vertoners zo kenmerken: de zalen waar ze films vertonen, de gemeentes waarin ze gevestigd zijn, de films die ze draaien en de techniek waarmee dat gebeurt. Ook is er ruim baan voor de (financiële) zelfstandigheid en de bezoekersaantallen.

Wat Smits met het onderzoek vooral lijkt te betogen is dat de kleine filmvertoners een hele wezenlijk bijdrage leveren aan filmvertoning in Nederland. Ook al gebeurt dat soms met beperkte middelen.

Een voorbeeld daarvan is dat de meeste van deze vertoners zitten in gemeentes met tussen de 30.000 en 60.000 inwoners. Maar als de gemeentes eruit worden gefilterd waar ook nog een groot filmtheater te vinden is, dan zie je dat deze groep filmhuizen duidelijk te vinden zijn in gemeentes met 13.000 à 44.000 inwoners.

Ruim de helft van de kleinschalige filmvertoners zijn voor de filmvertoning aangewezen op een theaterzaal in hun gemeente. Slechts iets minder dan 20 procent vertoont in een eigen bioscoopzaal (anders dan interne, professionele bioscopen). Bijna 30 procent vertoont op een `andere locatie’.

Bij die filmvertoning wordt door bijna zestig procent gebruikt gemaakt van dvd's of Blu-ray's. Zij beschikken niet over DCP-mogelijkheden.

Nederlandse films krijgen bij de kleine filmtheaters meer dan evenredig aandacht / Strijder van distributeur In the Air

Wie kijkt naar de bezoekresultaten van de films die worden vertoond, ziet iets opvallends. Uit het onderzoek blijkt niet alleen dat het gemiddelde bezoek per voorstelling bij de kleine filmvertoners hoger is, maar ook dat de bezettingsgraad hoger ligt dan die bij de grote filmtheaters.

Een ander opvallende conclusie van het onderzoek is dat het aandeel in het bezoek aan Nederlandse films bij deze groep filmvertoners 'elk jaar hoger is dan dit aandeel in heel Nederland.'

Gemiddeld bezoek per voorstelling per jaar: grote en kleine theaters / beeld Filmkenniscentrum

Het onderzoek erkent dat de kleine filmvertoners het qua absolute bezoekersaantallen niet halen bij de grote filmtheaters en bioscopen. Maar dat ze dat wel doen wat betreft het aantal vertoners. 'Er zijn net zo veel kleinschalige filmvertoners als er grote filmtheaters én bioscopen zijn, concerns en onafhankelijk opgeteld.'

Het onderzoek lijkt zijn punt vooral aan het einde te willen maken: 'Al deze kleinschalige vertoners samen zorgen met zijn allen voor de geografische spreiding van de Nederlandse filmvertoning in het kleinstedelijke en minder stedelijk gebied. Dankzij hen kunnen miljoenen Nederlanders in hun eigen buurt naar de film. Bij hen is ook de Nederlandse film in goede handen.'

Het onderzoek is te verkrijgen via de website van het bureau Filmkenniscentrum.