Niemand in de stad: Recht op het doel af

Een film over het Amsterdamse studentenleven, maar dan authentiek. Dat moet Michiel van Erps Niemand in de stad worden. Met een jonge cast en genoeg plek voor het toeval om het geloofwaardig te laten zijn. Mee op een avondshoot in Mondriaan-stijl. ‘Al die romkoms tonen toch meer een opgetilde werkelijkheid.’

Niemand in de stad, openingsfilm Nederlands Film Festival 2018.

Een film over het Amsterdamse studentenleven, maar dan authentiek. Dat moet Michiel van Erps Niemand in de stadworden. Met een jonge cast en genoeg plek voor het toeval om het geloofwaardig te laten zijn. Mee op een avondshoot in Mondriaan-stijl. ‘Al die romkoms tonen toch meer een opgetilde werkelijkheid.’

Een Amsterdamse zaterdag, het begin van de avond. Het opgebroken Beursplein oogt in niets op een filmset. Maar achter de Beurs van Berlage staan toch echt de wagens van grip en licht, en aan een paar biertafels gebruiken cast en crew het avondeten. Maak daar bij nader inzien maar van: het ontbijt. De productie van Niemand in de stadheeft namelijk een draainacht voor de boeg. In Michiel van Erp-stijl: zo ongedwongen mogelijk.

Documentairemaker Van Erp heeft sinds het succes van de dramaserie Ramsesde smaak van fictie te pakken. Niemand in de stadwordt zijn speelfilmdebuut, een bewerking van de gelijknamige roman van Philip Huff over het Amsterdamse studentenleven. Dat betekent veel ‘s avonds draaien. Van Erp: ‘Meestal zijn we dan zo rond twee uur ’s nachts klaar, vandaag gaan we door tot zeven uur.’

Het koude water in

De scène van vanavond draait om drie van de centrale personages, Philip (Minne Koole), Matt (Jonas Smulders) en Karin (Sofie Porro). Philip heeft in de studentensociëteit net Karin gespot en is behoorlijk van haar onder de indruk. Tegelijkertijd weet hij niet echt wat hij met die gevoelens aan moet omdat hij al verkering heeft. Zijn beste vriend Matt besluit Karin mee te nemen naar hun gezamenlijke studentenhuis. Van Erp: ‘En dat doen ze in Mondriaan-stijl: je mag alleen maar in rechte lijnen door de stad lopen. Je moet steeds de snelste route nemen, dus springen ze op auto’s, klimmen ze over nietjes en moeten ze uiteindelijk zelfs een gracht oversteken.’ De opnamen zullen tegen de ochtend eindigen op de Herengracht, waar Minne, Jonas en Sofie in hun ondergoed het koude water in moeten om de overkant te bereiken.

Dat heeft wel wat voorbereiding gekost, legt Koole uit. ‘Elke ochtend koud douchen, en we hebben les gehad van stuntcoördinator Marco Maas. Die leerde ons eerst te joggen zodat je lijf opwarmt, en beheerst hyperventileren zodat je meer zuurstof in je bloed krijgt. Dat is een techniek van Wim Hof, beter bekend als The Iceman. Het effect is dat je zenuwsysteem minder pijn voelt, je wordt eigenlijk een beetje high. Je voelt de kou wel, maar die prikt niet. En dan ga je het water in.’

Opgetilde werkelijkheid

Marco Maas is vanavond natuurlijk ook aanwezig. De stuntcoördinator heeft ter plekke de gracht meerdere keren verkend voor hij groen licht gaf voor de zwemtocht. ‘Een rotzooi daar op de bodem! Fietsen, Amsterdammertjes. We vonden een oude parkeermeter waar de kwartjes nog inzaten. En precies op het inspringpunt stond een loodrechte damwand, levensgevaarlijk.’ Iedere acteur wordt door een duiker beschermd. ‘Maar het wordt geen actiefilm hoor’, voegt Minne Koole ten overvloede toe. ‘Het milieu is het studentenleven, maar het gaat eigenlijk over volwassen worden en jezelf leren kennen. Vriendschap is heel belangrijk, net als vaders. In dit geval: geen goed rolmodel hebben.’

Dat is ook wat Michiel van Erp aansprak in Huffs roman. ‘Ik denk dat het een verhaal is dat heel erg over jonge mensen van nu gaat. Ik merk dat er in de bioscoop maar weinig films te zien zijn die hun leven ook echt laten zien. Al die romkoms tonen toch meer een opgetilde werkelijkheid. Niemand in de stadis een harder verhaal, zoals het leven echt is. Dat kom je in Nederland niet zoveel tegen. Vandaar dat we een ultrajonge cast hebben, daar moet de film het van hebben.’

Niet in de gaten

Het begint tegen tienen te lopen als op het Beursplein de schemer eindelijk het daglicht heeft verdreven. First assistent director Anne van Dongen geeft instructies. ‘Voor alle duidelijkheid: we moeten snel handelen want we houden het verkeer tegen.’ Terwijl voetgangers gemaand worden even te wachten zet een kleine crew zich in beweging. Drie acteurs, director of photography Jasper Wolf met een handheld camera plus een lichtman, meer is het niet. Minne en Sofie worden door Jonas met veel bravoure langs de parkeergarage van de Bijenkorf geleid, terwijl hij de bedoeling van de Mondriaan-route uitlegt. ‘De regels zijn niet zo ingewikkeld: rechtdoor lopen, niet rennen.’ Enkele meters bij hen vandaan loopt Van Erp mee. Na drie variaties knikt hij tevreden.

De meeste mensen op het Beursplein hebben niet eens in de gaten dat er filmopnamen worden gemaakt, en zo heeft Michiel van Erp het graag. ‘Dat bedoel ik met die werkelijkheid, dat is mijn aanpak. Heeft niets te maken met mijn documentaireachtergrond. Ik vind het ook helemaal niet erg als de acteurs weinig geslapen hebben, ze mogen er best een beetje rommelig uitzien. Ik heb ook geen storyboard, of een bepaalde, van tevoren bedachte mise-en-scène. Ik heb daar totaal geen behoefte aan, het lijkt mij heel saai dat ik tijdens het draaien steeds op een papiertje moet kijken hoe ik het ook alweer gepland had.’

Intensiteit

Minne Koole is erg te spreken over het scenario dat Philip Huff zelf schreef. ‘Het raakt echt aan wat ik zelf ook om mij heen zie. Toen ik het las begon ik de vragen die het script opriep op mezelf te betrekken. Ik had ook een meisje met wie ik heel gelukkig was, maar wilde toch ook het avontuur opzoeken. Zo heb ik de rol naar mezelf getrokken. En de jongensvriendschap uit de film begrijp ik ook heel goed. Chris Peters (de derde mannelijke hoofdrol; red.) en Jonas zijn heel goede vrienden van mij. Met Jonas heb ik op de basisschool voor het eerst toneelgespeeld en daarna zijn we elkaar tien jaar uit het oog verloren. Tijdens de casting zagen we elkaar weer terug. En Chris zit bij mij in de klas op de toneelschool.’ Puur toeval, zegt Van Erp over die vriendschap. ‘Zij hebben alle drie los van elkaar screentests gedaan. Maar wel een gelukkig toeval.’

De crew maakt zich op om te verkassen naar de Spuistraat. Van Erp kijkt tevreden naar zijn van enthousiasme blakende spelers. ‘Eigenlijk zijn deze jonge acteurs de kracht van de film. Doordat de rollen zo dicht bij hen liggen geeft dat toch een bepaalde intensiteit. Dat, en een goede sfeer creëren en ze vrij laten. Niet alles vastzetten. Bij Ramsesheb ik met Maarten Heijmans ook zo gewerkt. Die was heel vrij en dan krijg je veel terug.’ Hij schiet in de lach, alsof er een diepe filosofie aan zijn functioneren ten grondslag ligt. ‘Ach, ik kan maar op één manier regisseren, dus ik doe gewoon wat ik voel.’

Niemand in de stad beleeft op donderdag 27 september zijn feestelijke première in de Stadsschouwburg Utrecht. De film wordt uitgebracht door September Film.