Najaarsoverleg: onrust over doeken en geldstromen

Woensdag vond in het Ketelhuis voor de vijftiende keer het bekende Najaarsoverleg plaats. De aankondiging over ‘bioscoopoorlogen’ en ‘filmfinanciering die op de schop gaat’, beloofde een pittig debat. Over de expansiedrift van de bioscoopketens en de wijzigende geldstromen heerst onrust in de sector.

Woensdag vond in het Ketelhuis voor de vijftiende keer het bekende Najaarsoverleg plaats. De aankondiging over ‘bioscoopoorlogen’ en ‘filmfinanciering die op de schop gaat’, beloofde een pittig debat. Over de expansiedrift van de bioscoopketens en de wijzigende geldstromen heerst onrust in de sector.

Om de sfeer vredig houden, startte Ketelhuis-directeur en gastheer Alex de Ronde zijn vragen gekscherend met: 'Hopelijk word je hiervan niet chagrijnig, maar…'. Deze bezweringsformule werd de running gag van de avond, die inderdaad kalm van start ging.

Dat kwam ook omdat, van de hoofdrolspelers die in de ‘bioscoopoorlog’ verwikkeld zijn, Pathé de enige was die aanschoof. Maarten Fluit, Development & Innovatiemanager bij Pathé, haastte zich direct te zeggen dat hij het liever heeft over nieuwe concurrentieverhoudingen. Daarvan kunnen we op z’n minst spreken, aangezien de ongekende doekenstijging (sinds 2016 zo’n vijftig extra) vooral te danken is aan de buitenlandse ketens Vue, Kinepolis, Pathé en Euroscoop.

En in 2018 is er weer een extreme groei op komst, zo kondigde NVBF-voorzitter Winnie Sorgdrager aan. Of dit overaanbod in de hand werkt, daarover liepen de meningen uiteen. Sorgdrager stelde dat Nederland die groeiruimte heeft, omdat we met 51 doeken per miljoen inwoners nog onder het gemiddelde in andere Europese landen liggen. Dat de bezettingsgraad van de stoelen niet meestijgt en onafhankelijke bioscopen in de knel dreigen te komen, baart de NVBF wel zorgen.

Daar lag nu precies het pijnpunt in de drie casestudies van de avond: Amsterdam, Arnhem & Nijmegen en Twente (Enschede & Hengelo). Hier gaan ketens in de stad bij elkaar om de hoek zitten. Geen probleem, beweerde Fluit. Hij benadrukte, net als Sorgdrager, dat bioscopen als ondernemers moeten inspelen op lange termijn prognoses van zo’n 30 à 40 jaar. Eén daarvan is verstedelijking. Er worden veel woningen bijgebouwd en steden groeien naar elkaar toe. Zo bekeken komen er in de stedelijke regio’s juist meer bezoekers bij. ‘Trouwens, hoe meer bedrijven bezig zijn met film, hoe beter voor de film’, vond Fluit.

Producent Marc van Warmerdam, die op persoonlijke titel sprak, sloot zich daarbij aan, maar sprak de hoop uit dat ‘die extra doeken niet alleen gereserveerd worden voor succesfilms’. LUX-directeur Pien Houthoff liet echter wel de term ´kannibalisering´ vallen. Zij ziet de extra zalen van Pathé en Vue in Nijmegen wel degelijk als serieuze bedreiging, omdat LUX ook crossovers draait. Toch wijzigt ze haar aanbod niet. Ze wil de concurrentie te lijf met nog betere marketing. 

Fluit wees de critici op een internationale trend: bioscopen aan de stadsrand zouden het steeds slechter doen, en in de binnenstad juist beter. Logisch, vond hij, voor een avondje uit gaat de consument immers naar de binnenstad: ‘We zitten tenslotte niet in de film business, maar in de leuke-avond-bieden business’. Daarop schoot een discussie over het vestigingsbeleid, de rol van gemeentes en de lobbykracht van grote ketens - gevoed door krantenkoppen van vorig jaar - vervolgens alle kanten op. Ondanks aandringen van beide gespreksleiders, bleef de ware toedracht achter de ‘de bioscoopoorlog’ in Arnhem en Nijmegen, in nevelen gehuld.

Na een gesproken column van NRC-redacteur Joyce Roodnat over #metoo, volgde het debat over de vervanging van de Suppletieregeling van het Filmfonds en de wijziging van het Abraham Tuschinski Fonds (ATF), de afgeleide van het vroegere btw-convenant, waarbij exploitanten en filmdistributeurs een deel van het ticket afdragen aan de filmindustrie.

Producenten zijn vooral boos dat het automatische element verdwijnt: boven een bepaald bezoekersaantal kreeg de producent automatisch geld voor het volgende project. Beide nieuwe regelingen zijn nog in de maak. Dat dat leidt tot onzekerheid én speculaties, dat bleek. De discussie werd gedomineerd door verdeelsleutels en grafieken, en over de vraag of de geldstromen wel correct lopen.

Filmfonds-directeur Doreen Boonekamp verdedigde de vervanging Suppletiefonds met het argument dat de uitvoering niet meer haalbaar is. Het Filmfondsbudget werd gesnoeid door de overheid, terwijl producenten nauwelijks meer marktpartijen kunnen vinden als financiers, nu de dvd-markt is ingestort en de Publieke Omroep met dalende inkomsten kampt door overheidsbezuinigingen en dalende reclame inkomsten.

Verder gaan beide nieuwe regelingen meer geld geven aan minder films. Vanuit de zaal deelde producent San Fu Maltha daarover zorgen. Hij vreest dat bepaalde films dadelijk niet meer in aanmerking kunnen komen. Maar volgens Boonekamp en Sorgdrager moet de Nederlandse publieksfilm echt een kwaliteitsslag maken. Het zorgelijk dalende marktaandeel daarvan werd aan het begin van de avond ook al door gespreksleider Thomas Fransman in het jaaroverzicht aangestipt.

Boonekamp, die bleef hameren op de samenhang tussen beide regelingen, en de verantwoordelijkheid van alle partijen in de waardeketen voor de filmindustrie, greep daarbij weer terug op de eerste discussie. ‘Hoe gaan de producenten meeprofiteren van de doekenstijging? Ik heb hoge verwachtingen over langere looptijden voor Nederlandse films. ’

De term broedende kip viel ook dit overleg weer, hoewel volgens sommigen het ei al is gelegd. Hoe het ook zij, voor officieel nieuws over beide fondsen zal de sector nog een paar maanden moeten wachten.

Foto's: Jean van Lingen