Interview Jean Heijl: afscheid maar toch ook weer niet

Hoewel hij de filmwereld nog niet helemaal vaarwel zegt, neemt Jean Heijl eind mei wel afscheid van Just Film Distribution, de laatste van zeven distributeurs waar hij de afgelopen 40 jaar voor werkte. De lange carrière van de 66-jarige Heijl kende veel pieken en een paar dalen - het afscheid na een jaar ziekte en een jaar coronalockdown behoort tot de laatste categorie. 'Blijf altijd rustig, blijf aimabel, blijf redelijk.'

Hoewel hij de filmwereld nog niet helemaal vaarwel zegt, neemt Jean Heijl eind mei wel afscheid van Just Film Distribution, de laatste van zeven distributeurs waar hij de afgelopen 40 jaar voor werkte. De lange carrière van de 66-jarige Heijl kende veel pieken en een paar dalen - het afscheid na een jaar ziekte en een jaar coronalockdown behoort tot de laatste categorie. 'Blijf altijd rustig, blijf aimabel, blijf redelijk.'

Nee, hij gaat nog niet achter de geraniums zitten, beklemtoont Heijl aan het begin van het gesprek meteen. Hij richtte jaren geleden al de kleine onafhankelijke distributeur J&J Films op, vernoemd naar hemzelf en zijn wederhelft Jacqueline met wie hij al 35 jaar samen is - bijna net zo lang als zijn loopbaan in de filmwereld. Hiermee wil Heijl de komende jaren nog een paar pareltjes uit gaan brengen. Komen er dan nog niet genoeg titels uit in de Nederlandse zalen? Hij lacht: 'Nee, niet genoeg góeie!'

Jean Heijl / foto Ilona van Genderen Stort

De joviale filmdistributeur heeft er een lange carrière op zitten. Hij werkte als boeker voor een aantal grote majors, zoals Warner en Columbia Tristar; de laatste twee decennia verplaatste zijn aandacht zich naar independents als Indies, Moonlight en Just Film Distribution. Heijl is een spraakwaterval met een encyclopedie vol anekdotes, over de nukken en grillen van regisseur Olivier Stone tot de geweldige promotour die hij in de jaren tachtig maakte voor Police Academy met een leger van politieauto's langs de Nederlandse bioscopen. Hij ontmoette grote Hollywood-helden als Sylvester Stallone, Helen Mirren en Ben Kingsley en was in 1994 de chaperonne van prinses Juliana bij de première van Free Willy in het Tuschinski-theater.

Met Helen Mirren tijdens het filmfestival van Cannes

Van Ang Lee tot Rambo

'Veel mensen weten niet dat prins Bernhard en prinses Juliana in Paleis Soestdijk een eigen bioscoop hadden - een cadeautje dat ze in 1937 van de Bioscoopbond hadden gekregen. Bernhard keek daar elke zondagavond films; de prints werden door zijn persoonlijk secretaris geregeld bij de distributeurs. Hij had een heel brede smaak: dat varieerde van Ang Lee tot Rambo: First Blood.'

Met Sylvester Stallone tijdens American Film Market

Omdat Heijl in Soest woonde, bracht hij vaak de films van Warner hoogstpersoonlijk langs bij het paleis, tot grote dankbaarheid van Bernhard. Toen de première van Free Willy naderde, leek het Heijl leuk om natuurvriend en WNF-beschermheer Bernhard voor de film te vragen. Maar het rechtstreekse telefoontje naar de persoonlijke secretaris van de prins werd niet gewaardeerd: 'De volgende dag hing de Rijksvoorlichtingsdienst not amused aan de lijn. Ja, het ging door, de prins wilde graag. Maar waar haalde ik het lef vandaan om dat rechtstreeks aan de prins te vragen? Het was uiteindelijk een voorwaarde dat ik tijdens de première de persoonlijk gastheer zou zijn van prinses Juliana.'

Spaghetti-westerns

Jean Heijl groeide op in het Gooi; zijn eerste films keek hij in de inmiddels verdwenen bioscopen City en Euro in Hilversum. 'Arthouse was nog niets voor mij toen: het was Disney, Belmondo, spaghettiwesterns en Bud Spencer.' Via zijn werk voor een lokaal radiostation - radio zou altijd zijn favoriete hobby blijven - belandde hij in de muziekwereld. Maar na een aantal 'tropenjaren' bedacht de twintiger dat dit geen sector was waarin hij gezond oud zou worden.

Met voormalig JT-directeur Will van Dommelen in Cannes (1995)

Via via rolde Heijl de filmsector in; korte tijd als theaterassistent in de Amsterdamse zalen van Tuschinski, daarna als boeker bij een aantal distributeurs. Een goede boeker snapt dat het in de filmwereld geven en nemen is, vat Heijl zijn ervaring samen. 'Het is altijd goed om te vechten voor titels. Maar blijf rustig, blijf aimabel, blijf redelijk. Je kunt natuurlijk moord en brand gaan schreeuwen als een film om 19.10 uur start in plaats van om 19.00 uur. Maar het is belangrijk om exploitanten ook de ruimte te gunnen om hun plan te trekken. De ene keer krijg je je zin, de andere keer niet.'

De schwung van het witte doek

Een dieptepunt was de crisis bij Warner halverwege de jaren negentig. Vanuit het niets besloot Hollywood tot een grote schoonmaak onder de teams in Europa: Heijl was een van de kopstukken in Nederland die uit het niets het veld moest ruimen. 'Natuurlijk kan een baas van een bedrijf tot zo'n stap besluiten. Maar het is heel pijnlijk om na jaren van goede resultaten te horen dat daar nu het gat van de deur is. Vooral omdat niemand het zag aankomen.'

Hans van Willigenburg (links), Willem van Tuyll van Serooskerken van Bio-Kinderrevalidatie (midden) tijdens de première van Batman Returns

De filmwereld was te leuk om heel ander carrièrepad uit te stippelen. Maar met majors had de boeker het gehad. 'Ik heb nog een klein avontuurtje beleefd bij 20th Century Home Entertainment, toen daar Titanic werd uitgebracht. Maar dat bleek niet mijn tak van sport: ik houd van het witte doek, ik houd te veel van de schwung die het eerste window van een film met zich meebrengt.'

Festivals en nieuwe posters

Bij independents als Indies, Moonlight en daarna Just Film Distribution ging er een wereld voor Heijl open. Opeens moest hij zelf de hort op om titels te gaan zoeken. 'Bij grote studio's staat vast wát je uitbrengt en hoe je dat moet doen. Is die poster van Batman lelijk? Jammer dan, je mag er niets aan veranderen!' Onafhankelijke distributeurs moeten meer maatwerk leveren. 'Ik mocht opeens naar festivals als Cannes, Berlijn en Locarno om op zoek te gaan naar onbekende pareltjes. We moesten nadenken over campagnes: wat werkt beter, een staande of een liggende poster? Niet: hoeveel zendtijd koop ik in voor drie ton? Maar: hoe creëer je de beste campagne voor een minimal bedrag?'

Met Sir Ben Kingsley tijdens Film by the Sea

Een onbetwist hoogtepunt noemt Heijl de Moonlight-release van de Zuid-Afrikaanse film Tsotsi, die in maart 2006 de Oscar won voor Beste Buitenlandse Film. 'De première was op het Amnesty Filmfestival in Tuschinski, drie dagen ná de Oscaruitreiking. Regisseur Gavin Hood en hoofdrolspeler Presley Chweneyagae waren aanwezig bij de vertoning en hadden de net gewonnen Oscar bij zich.' In eerste instantie hadden de RTL Boulevards en de Shownieuwzen helemaal geen interesse voor de première, tót het team van Tsotsi de Oscar won. 'Toen stonden ze opeens allemaal langs de rode loper, tot zelfs het NOS Journaal toe; alles viel perfect samen. Dat soort media-aandacht voor zo'n relatief kleine Zuid-Afrikaanse film kun je niet kopen.'

Met hoofdrolspeler Presley Chweneyagae in Pathé Tuschinski in 2006 bij de première van Oscarwinnaar Tsotsi

Het is lastig om de afgelopen ruim twee jaar niet als dieptepunt te kenschetsen. In januari 2019 raakte Heijl zwaargewond doordat hij geschept werd op een zebrapad. Een verbrijzeld scheenbeen en een verbrijzelde schouderkop dwongen hem tot meerdere operaties en een lang revalidatietraject. In juli, net toen het weer beter ging, bleek de distributeur een kwaadaardige tumor in zijn keel te hebben. Na behandelingen in het UMC kwam begin 2020 het goede nieuws, de tumoren waren weg. In maart zou hij weer aan de slag gaan, toen de coronapandemie zich aandiende die de hele filmsector lamlegde. 'Ik ben nu weer gezond, dat is het belangrijkste. Het voelt als een heel vreemd afscheid: mijn collega’s van Just Entertainment hebben 21 mei een verrassing voor mij georganiseerd. Maar tegelijkertijd ben ik nog niet van plan van het filmpodium te verdwijnen. Ik ben geen man om stil op zijn handen te gaan zitten, en zeker niet na wat ik de afgelopen tweeënhalf jaar heb meegemaakt.'

Met bedrijfsleider Wim van der Dussen van City Hilversum (midden) tijdens promotour voor Police Academy (1984)