EYE brengt modernistische mijlpaal weer tot leven

De wereldpremière van de gerestaureerde Le Poème Electronique was afgelopen zaterdag het hoogtepunt van de jaarlijkse Collectiedag in EYE Filmmuseum. De baanbrekende multimediavoorstelling die Philips voor de Wereldtentoonstelling in Brussel had laten samenstellen, was voor het eerst sinds 1958 weer te zien en te horen.

De wereldpremière van de gerestaureerde Le Poème Electronique was afgelopen zaterdag het hoogtepunt van de jaarlijkse Collectiedag in EYE Filmmuseum. De baanbrekende multimediavoorstelling die Philips voor de Wereldtentoonstelling in Brussel had laten samenstellen, was voor het eerst sinds 1958 weer te zien en te horen.

Drie radicale vernieuwers sloegen destijds voor Poème Electronique de handen ineen: architect Le Corbusier, componist Edgar Varèse en componist/architect Iannis Xenakis. Op het terrein van de wereldtentoonstelling werd een futuristisch paviljoen gebouwd, waar door middel van elektronische muziek, filmbeelden en kleurvlakken een voor die tijd ongekend visueel spektakel werd gecreëerd. Philips had alleen al 325 speakers in de muren van het paviljoen verwerkt, waarmee het geluid gericht kon worden rondgestuurd. Daarmee was Poème een voorloper van immersive sound.

Na de tentoonstelling werd het paviljoen gesloopt, waarmee ook het enige podium van Le Poème Electronique verdween. De restauratie, onder leiding van curator Mark-Paul Meyer, is dan ook deels een interpretatie. EYE conserveerde de bewaard gebleven filmbeelden en liet onderzoek uitvoeren naar de originele plannen van het drietal. Het boek dat daaruit is voortgekomen, Van harmonie naar chaos, werd door schrijvers Jan de Heer en Kees Tazelaar zaterdag aangeboden aan de dochter van Xenakis.  

Voor een vol EYE werd vervolgens het resultaat van al dat onderzoek gepresenteerd. Op een plat scherm, dat wel, want de schuine wanden van het betonnen paviljoen bestaan niet meer. Maar de overweldiging en verbazing die Poème destijds moet hebben opgeroepen was toch goed invoelbaar. De originele filmbeelden zijn gemonteerd in de gereconstrueerde kleurvlakken die Le Corbusier destijds bedacht. Nieuwe uitvoeringen van de experimentele muziek van Varèse en Xenakis maken duidelijk hoe extreem modern Le Poème was. Te modern: Philips ging destijds niet volledig mee in de plannen van het drietal.

De uitvoering was de bekroning van een interessante dag, waarin EYE gratis voorstellingen gaf over conserveringsvraagstukken. Bij het Nederlands-Britse drama  Bloedgeld (1921) werd getoond hoe complex conserveren kan zijn als je over fragmenten uit vijf, deels zwaar gehavende bronnen beschikt en je niet weet hoe het verhaal precies verloopt.

De vertoning van de conservering van een 3,5 uur durende documentaire over de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam was een goed voorbeeld van hoe je tergend saai beeldmateriaal toch boeiend kunt presenteren. De film was ingekort tot 45 minuten en kwam tot leven dankzij het geestige livecommentaar van sporthistoricus Jurryt van de Vooren.

Buitenkant van het Philips-paviljoen van de Wereldtentoonstelling / EYE