Extra: Ben Sombogaart: ‘Problemen los je samen op'

Abeltje, De tweeling, Kruistocht in spijkerbroek, De storm, Bride Flight, Knielen op een bed violen: het oeuvre van regisseur Ben Sombogaart is breed, hoogwaardig én succesvol. Maar liefst vijf van zijn speelfilms trokken meer dan vierhonderdduizend bezoekers. 

Regisseur Ben Sombogaart op de set van Rafaël

Abeltje, De tweeling, Kruistocht in spijkerbroek, De storm, Bride Flight, Knielen op een bed violen: het oeuvre van regisseur Ben Sombogaart is breed, hoogwaardig én succesvol. Maar liefst vijf van zijn speelfilms trokken meer dan vierhonderdduizend bezoekers.

Voor de juni-editie van HFN Magazine (#142) besprak Sombogaart de uitdagingen van het filmen in het buitenland, in het bijzonder die van zijn nieuwste project Rafaël. Lees nu hier het extra interviewmateriaal waarmee Sombogaart terugkijkt op enkele andere complexe shoots, van Koning van Katoren tot Isabelle.

Maatjes

Cruciaal voor het welslagen van ingewikkelde projecten is de relatie van een regisseur met zijn productiehuis. Sombogaarts loopbaan kende diverse langlopende verbintenissen, zoals met BosBros, IDTV, Kasander Film Company en NL Film. ‘Die vertrouwensband moet er zijn en heb ik ook altijd gehad, met Burny Bos, met Anton Smit en Hanneke Niens. Dat maatjes-gevoel: Sabine Brian van NL Film is daar ook heel goed in. Toen ik voor het eerst met Sabine overlegde over De storm zei ik haar: ‘Als je een probleem hebt moet je naar mij toe komen, dan proberen we het samen op te lossen.’

Sombogaart ziet als belangrijkste onderdeel van zijn regieschap het creëren van omstandigheden waaronder iedereen – de heads of department, de acteurs - optimaal hun werk kunnen doen. ‘Dan dragen ze niet voor 100% maar voor 125% bij omdat hun werk en inbreng echt worden gewaardeerd. Nu met Reinier Seelen en Jelle Nesna van Rinkel Film merk ik ook dat ze mijn ervaring respecteren. Ik twijfel ook wel, want ik ben natuurlijk niet de producent en kan die beslissingen niet voor ze nemen. Maar als ik zeg dat het misschien niet zo’n goed idee is om in Italië te gaan draaien, dan luisteren ze wel.’

Oplichter

Die twijfels over Italië kwamen voort uit zijn ervaringen tijdens de productie van de avonturenfilm Koning van Katoren. De man die producent Kees Kasander in contact bracht met de Italiaanse fondsen bleek een oplichter. Hij had een bedrijf opgezet van waaruit de film werd gefinancierd, en toen de film klaar was bleken veel mensen niet te zijn betaald. ‘Met de Italiaanse ploeg had ik hartstikke fijn gewerkt. Maar aan het einde van opnamen, terug in Nederland, lag het materiaal nog in Italië en konden wij de film niet afmaken. De editor die tot dan toe de film in elkaar had gezet mocht er niet meer aan verder werken. De componist mocht zijn muziek niet meer leveren. Al het materiaal mocht Italië niet uit, zodat wij met rushes op onze laptop in Nederland de film een beetje zaten te monteren. Ondertussen werden er processen gevoerd, waren er inbeslagnemingen, deurwaarders: een ramp.’

Sombogaart stond voor de keuze: het project in de steek laten of redden wat er te redden viel. Hij koos voor het laatste, en ging door. ‘Bij de screening voor de exploitanten zag ik voor het eerst de hele film en dacht: het werkt niet. Ik moet zeker nog twee maanden monteren. Maar Kees Kasander moest volgens de contracten met zijn coproducenten uitgaan met kerst. Achteraf hoor je dan van de distributeur dat het ook best februari had kunnen zijn. Heel frustrerend, het is een van de weinige films die ik nooit voor een tweede keer terug heb gezien. Je schaamt je ook voor al die boekliefhebbers die hopen hun boek terug te zien. Nu denk ik: we hadden er een tv-serie van moeten maken, want het verhaal leende zich daar veel beter voor.’

Waanzinnig circus

Als het mis gaat, gaat het vaak op meerdere fronten mis, is zijn ervaring. Zoals bij Isabelle, een van de weinige uitgesproken flops uit zijn loopbaan. Foute keuzes deden die productie de das om. ‘Isabelle veranderde onderweg van producent. Het was IDTV en werd Topkapi. Met Anton Smit hadden we echt een psychologisch drama ontwikkeld, maar toen die af was wilden de nieuwe producenten Frans van Gestel en Arnold Heslenfeld meer een thriller met horrorelementen. Dat was de film niet. Dan ga je andere accenten leggen. Er kwam nieuwe muziek en een andere montage en toen is die film gaan zwerven. Uiteindelijk was het van alles een beetje: thriller, horror, drama. Dan werkt het niet.’ Dat Isabelleuitkwam tijdens een mooi najaar vlak na een verregende zomer helpt dan ook niet.

Een hoogtepunt was de Oscar-nominatie van De tweeling. ‘Het kwam volslagen onverwacht: je krijgt een telefoontje uit Amerika dat je genomineerd bent, en dan ga je daar heen. Je wordt ondergedompeld in een waanzinnig circus, ontzettend leuk. We zaten toen net in de financiering van Kruistocht, en dat heeft enorm bijgedragen. Kees Kasander kon zeggen: de regisseur is genomineerd voor een Oscar. Puur op basis daarvan heeft hij in Engeland een miljoen euro bij elkaar gesprokkeld. Die financiers hebben De tweeling niet eens bekeken, het feit dat je genomineerd bent is genoeg. Er hangt een bepaalde waarde aan.’

Flexibel

Al die ervaringen nam Sombogaart ook weer mee naar de set van zijn nieuwste film, het vluchtelingendrama Rafaël. Locatie: het bij grote internationale producties geliefde Kroatië. ‘Het voordeel van Kroatië is dat iedereen er goed Engels spreekt. Italië is wat dat betreft een ramp. Dan praat je met een belangrijke production designer en gaat dat uitsluitend via een tolk. Kroaten zijn ook flexibeler. Belgen, Fransen en Duitsers hechten meer aan hiërarchie. Ze zijn formeel, de regisseur is de baas, en als je iets anders vindt zeg je dat indirect. Kroaten zijn daar veel directer in.’ 

Hoe direct, dat ontdekte Sombogaart toen hij zo’n honderd echte vluchtelingen wilde inhuren als figuranten. Een voorwaarde was wel dat ze konden zwemmen, dus huurde de Kroatische producent een zwembad af om daar achter te komen. ‘Ik vond dat nog lastig omdat die vluchtelingen zichzelf moesten spelen. Dat kon heel traumatisch werken. Maar iedereen was razend enthousiast.’

Al snel bleek dat tweederde amper kon zwemmen, en al tijdens het watertrappen naar de bodem van het zwembad zakten. ‘Dan krijg je die harde Kroatische mentaliteit, een land waarvan veel bewoners nog een oorlog hebben meegemaakt. Kwamen die mensen uit het water, kregen ze een bordje met een nummer om. Dan moesten ze hun duim omhoog of omlaag doen, al naar gelang ze konden zwemmen of niet, en werd er een foto gemaakt. Dat was zo pijnlijk, al die beteuterde gezichten, met hun duim omlaag! Maar die Kroaten zaten daar totaal niet mee.’ 

Meer over de totstandkoming van Rafaël in HFN # 142, nu verschenen. Rafaël wordt 11 oktober 2018 uitgebracht door Paradiso Entertainment.

Tijdens de opnamen van Rafaël.