Een Hollywood aan het Spaarne

In het nieuwe boek Haarlem Filmstad krijgt de Spaarnestad de rol terug die hij ooit vervulde: centrum van de filmcultuur in Nederland. En wat hebben er veel bioscopen in Haarlem gestaan!

In het nieuwe boek Haarlem Filmstad krijgt de Spaarnestad de rol terug die hij ooit vervulde: centrum van de filmcultuur in Nederland. En wat hebben er veel bioscopen in Haarlem gestaan!

Haarlem filmstad? Ja, het treinstation van de Spaarnestad duikt regelmatig op in de Nederlandse cinema, net als de chique buitenwijken. Maar Haarlem als bruisend centrum van de nationale filmindustrie? Dat zal niet iedereen kunnen beamen. Toch was de stad lang van groot belang voor de ontwikkeling van zowel de Nederlandse speelfilm als documentaires. Eindelijk heeft Haarlem een naslagwerk om dat verleden recht te kunnen doen: Haarlem Filmstad.

Schrijver/samensteller Harry Hosman heeft het grondig aangepakt: geen filmactiviteit is onbesproken gebleven. Reisbioscopen, gevelreclames, filmpioniers als Alex Benno en Gerrit van Dijk, de jaren 40-45, plus natuurlijk alle bioscopen die ooit in Haarlem hebben gestaan. Deze laatste hoofdstukken stemmen weemoedig: wat is Haarlem schitterende theaters kwijtgeraakt. Hosman vond voormalige bedrijfsleiders, operateurs en andere medewerkers en tekent zo via een enkele stad de teloorgang van de Nederlandse bioscoopcultuur van de jaren 70 tot en met de jaren 90 op.

Een sterke troef is daarbij het beeldmateriaal. De sloopkogel die door de gevel van de Rembrandt-bioscoop gaat, de bladderende gevel van Frans Hals. Hosman heeft zelfs een afbeelding opgedoken van het nooit gebouwde City Theater dat aan de Parklaan moest verschijnen. Maar ook de plastic stoeltjes in de oude Filmschuur anno 1979 maken van Filmstad Haarlem een fraai tijdsdocument.

De Haarlemse gloriejaren kwamen in twee periodes. Filmfabriek Hollandia (1912-1923) aan het Spaarne produceerde tientallen zwijgende drama’s en kluchten die de hele wereld overgingen. En Polygoon en Multifilm hielpen mee de documentairetraditie van Nederland te ontwikkelen. Die verhalen zijn al eerder verteld.

Wat Filmstad Haarlem bijzonder maakt zijn de hoofdstukken die echt iets toevoegen. Filmkeuring in de jaren tien. De verdwenen bioscopen waar zelfs de oudste Haarlemmers geen weet meer van hebben. Mooi ook om te lezen hoe Eye de omvangrijke nalatenschap van paranoïde filmverzamelaar Joop van Liemt veilig wist te stellen. Kortom, een vroege kandidaat voor de Louis Hartlooperprijs, dit Filmstad Haarlem.

Toen buurtbioscoop, nu kerk: Frans Hals Haarlem / Noord-Hollands Archief