Diversiteit in Nederlandse speelfilms verdubbeld

Nederlandse films worden gemaakt door witte makers en zijn gevuld met witte spelers. Dat is de indruk, en dat klopt grotendeels. Toch verandert er iets, leert een nieuw onderzoek. Het percentage niet-witte acteurs is in Nederlandse bioscoophits de laatste twintig jaar meer dan verdubbeld.

Nederlandse films worden gemaakt door witte makers en zijn gevuld met witte spelers. Dat is de indruk, en dat klopt grotendeels. Toch verandert er iets, leert een nieuw onderzoek. Het percentage niet-witte acteurs is in Nederlandse bioscoophits de laatste twintig jaar meer dan verdubbeld.

Het is al een aantal jaren een speerpunt van het Nederlands Filmfonds: een grotere diversiteit onder makers en spelers van speelfilms. Sinds 2017 moeten aanvragers zelfs concreet aaangeven op welke manier bij hun project invulling wordt gegeven aan diversiteit. Maar verandert er ook iets? Brandpunt+ en Filmvandaag.nl hielden 160 recente Nederlandse speelfilms tegen het licht. Conclusie: het aantal niet-witte acteurs is in Nederlandse bioscoophits sinds de eeuwwisseling meer dan verdubbeld: van 6 procent in 2000 naar 19 procent in 2017.

Daarmee is in de bioscoop een situatie ontstaan die te vergelijken is met de samenstelling van de Nederlandse bevolking. Journalist Eric van den Berg stond er zelf van te kijken, vertelt hij HFN. ‘Ik was verbaasd over de uitkomst. Ik had wel verwacht dat de diversiteit de afgelopen twintig jaar zou zijn toegenomen, maar niet dat de percentages inmiddels zo hoog zouden zijn.’

Achter de camera is het een ander verhaal. Regisseurs van top 10-films zijn in grote meerderheid wit (98%). Ook gaan hoofdrollen relatief vaker naar witte Nederlanders en hadden films met meer witte acteurs gemiddeld een hogere recette. Een film als De Libi (Nederlands-Marokkaanse maker, niet-westerse hoofdrollen) is nog steeds een zeldzaamheid. Van den Berg daarover: ‘Ik ben geen kenner van de Nederlandse filmwereld, maar mensen die dat wel zijn vertellen mij vaak dat er sprake is van een klein clubje dat elkaar vaak de bal toespeelt. Zoiets doorbreek je niet van binnenuit. Waarschijnlijk moeten er nieuwe succesvolle makers buiten de bestaande circuitjes opstaan. Jandino Asporaat gelooft daar ook in.’ 

Voor hun onderzoek keken Van den Berg en researcher Anouk Burgman naar de best bezochte Nederlandse films van de 21e eeuw, volgens cijfers van de NVFB. Via IMDb werden vervolgens de castlijsten van de films achterhaald om zo de achtergronden van de vijftien first billed acteurs te kunnen bepalen. Toen viel direct op dat de vijfentwintig meest genoemde namen allemaal een westerse achtergrond hadden en tien procent van alle rollen speelden. Koploper: Daan Schuurmans met dertien films.

Zou een grotere diversiteit de Nederlandse film uit het huidige dal van tegenvallende bezoekcijfers kunnen leiden? Van den Berg denkt van niet. ‘Als je kijkt naar de resultaten van ons onderzoek is dat onwaarschijnlijk. 'Witte' films worden namelijk vaak net wat beter bezocht. Let wel: we hebben geen idee waarom dat is. Publieksvoorkeur voor bepaalde acteurs hoeft geen rol te spelen. Het zou bijvoorbeeld kunnen dat arthousefilms vaker niet-witte acteurs in de cast hebben.’

Voor het complete onderzoek, klik hier.

Wel in beeld, niet aan het stuur: diversiteit in NL-films kan breder / Foto: Tuintje in mijn hart / Dutch FilmWorks