De slag om de Schelde: keuzes maken in oorlogstijd

Met een budget van 14 miljoen euro is De slag om de Schelde een van de duurste Nederlandse films ooit. Kosten noch moeite worden gespaard om, in het jaar dat er 75 jaar vrede wordt gevierd, vooral jongeren duidelijk te maken wat oorlog met mensen doet. Filmproducent Alain de Levita op de set van de epische oorlogsfilm in het Zeeuwse Middelburg: 'Wat doe je als het oorlog is? Doe je niks? Word je actief? En welke keuzes maak je?'

Met een budget van 14 miljoen euro is De slag om de Schelde een van de duurste Nederlandse films ooit. Kosten noch moeite worden gespaard om, in het jaar dat er 75 jaar vrede wordt gevierd, vooral jongeren duidelijk te maken wat oorlog met mensen doet. Filmproducent Alain de Levita op de set van de epische oorlogsfilm in het Zeeuwse Middelburg: 'Wat doe je als het oorlog is? Doe je niks? Word je actief? En welke keuzes maak je?'

Het is een bijzonder moment. Terwijl een van de ooggetuigen van de echte Slag om de Schelde in een voor de gelegenheid omgebouwde schoolkantine net zijn verhaal doet, zien we door een raam achter hem een groep gewonde Duitse soldaten in oorlogsvoertuigen de aftocht blazen. Het zijn weliswaar figuranten, maar het is alsof we door een venster naar het najaar van 1944 worden getransporteerd. De scène voltrekt zich als we begin februari op een koude zaterdagochtend in Middelburg zijn voor een bezoek aan de imposante set van De slag om de Schelde.

De slag om De Schelde / Foto Mark de Blok

Ooggetuigen

Op uitnodiging van producent Levitate Film zijn er ook enkele personen aanwezig die de vrij onbekende, maar bepalende slag aan het einde van de Tweede Wereldoorlog van dichtbij hebben meegemaakt. Toen nog kinderen, nu allemaal op leeftijd. Het maakt indruk.

'Vandaag is echt een hele bijzondere dag', vertelt acteur en executive producer Mark van Eeuwen, als we hem tussen de bedrijven door op de drukke set even te spreken krijgen. 'Ik vind het zo bijzonder dat er vandaag ooggetuigen bij zijn, mensen die dit zelf echt hebben meegemaakt. We wilden hen de kans geven om het met hun naasten te delen en de ervaringen bespreekbaar te maken.'

Hoewel de film een geschiedenisles belooft te worden voor iedereen die nog nooit heeft gehoord van de strijd die de geallieerden en de Duitsers eind '44 leverden om de toegangsweg tot de Antwerpse haven, richten de makers van De slag om de Schelde zich vooral op jongeren.

'Ik was net klaar met De bankier van het verzet toen ik werd benaderd door het vfonds, het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg’, vertelt producent Alain de Levita. 'Zij wilden iets doen ter ere van 75 jaar bevrijding om de jongere generatie bewust te maken wat er zich in Nederland heeft voltrokken. Een speelfilm leek hen de beste manier om dat te doen. Daar was ik het natuurlijk roerend mee eens.'

Gijs Blom in De slag om De Schelde / Foto Mark de Blok

De best mogelijke film

Met een budget van 14,3 miljoen euro is De slag om de Schelde een van de grootste en duurste oorlogsfilms uit de Nederlandse geschiedenis. Een gegeven dat door de filmmakers zelf ook niet onder stoelen of banken wordt gestoken. De Levita: 'We brengen het zelf ook zo naar buiten. Toen we het project voor het eerst gingen begroten, wist ik al dat het tussen de twaalf en vijftien miljoen euro zou uitkomen.'

Het immense bedrag lijkt echter niet op hem te drukken. 'Het is altijd hetzelfde. Of het nu twee miljoen of veertien miljoen is. Het produceren van een film is veel inhoudelijker dan sommige mensen denken. Het geld vergeet je eigenlijk heel snel, in die zin dat je kijkt wat je er het beste mee kunt doen.' Van Eeuwen zegt daar later nog over: 'Wij willen de best mogelijke film en daar hadden we dit budget voor nodig. In die zin voelen wij wel een verantwoordelijkheid.'

Normaal duurt het vaak vele jaren voordat een film met een dergelijke scope en met zo'n budget in Nederland van de grond komt. 'Dat klopt,’ zegt De Levita, 'maar het is ook omdat het niet anders kan. De film moet 75 jaar na de bevrijding in de bioscoop te zien zijn. Dat redden we nu net, maar het is wel opschieten.'

Na het gesprek met het vfonds haalde De Levita zijn partner en compagnon Paula van der Oest erbij voor het scenario. En wist hij regisseur Matthijs van Heijningen Jr. te interesseren voor een episch verhaal over oorlog en vrijheid. 'Ik wilde al heel lang een film met Matthijs maken. We kennen elkaar al heel lang. Ik vind hem een van de grootste talenten die Nederland heeft voortgebracht.'

Volgens De Levita was dit een uitgelezen kans. 'Er is niemand in Nederland die zo goed weet hoe je dingen groots kunt aanpakken en met CGI bijzonder kunt maken. Dat heeft deze film echt nodig. Je gaat dingen zien die je in Nederlandse films niet eerder zag.'

Susanne Radder in De slag om De Schelde / Foto Mark de Blok

1917

Cast en crew zaten al ver in de opnamen toen De Levita in de bioscoop gegrepen werd door Sam Mendes' aangrijpende WOI-drama 1917. Was die film nog een inspiratiebron? 'Hij zette mij wel aan het denken', geeft De Levita onmiddellijk toe. 'We kijken natuurlijk voortdurend naar het materiaal dat we schieten en vragen onszelf af of het allemaal wel klopt en of het niet nog beter kan. In 1917 zag ik hele wijde shots. Om een grote film te maken heb je die ook nodig. Ik vroeg mij dus wel af: zijn we wijds genoeg? Hebben we niet nog een paar grootse iconische shots nodig? Die hebben we met een drone uiteindelijk toch nog extra gedraaid.'

Het stond bij de eerste ontmoeting met het vfonds overigens helemaal niet vast dat de film over de vergeten slag in Zeeland zou gaan. 'We zijn eerst gaan zoeken naar een goede arena', vertelt De Levita. 'Het vfonds stuurde ons twee richtingen op: het Rijlandoffensief en de slag bij de Schelde. Die laatste vonden we filmisch superinteressant. Aan zee, met een eiland en een weg, de Sloedam, die het eiland Walcheren met het vaste land verbindt waar deze grote slag plaatsvond. Toen we dat zagen wisten we dat we daar moesten zijn. Toen zijn we verhaallijnen gaan bedenken gebaseerd op historische feiten en mensen.'

Tom Felton (links) en Jamie Flatters in De slag om De Schelde / Foto Mark de Blok

Jongeren

Het verhaal wordt verteld vanuit drie lijnen: die van de Engelse piloot William die met zijn vliegtuig neerstort op Schouwen-Duiveland, een rol gespeeld door de Britse Jamie Flatters, acteur in de komende Avatar-films; die van de tiener Marinus - gespeeld door Gijs Blom - die zich aangetrokken voelt tot de NSB en die van Teuntje (Susan Radder), een meisje dat door haar broer, die bij het verzet zit, onverwacht bij de strijd betrokken raakt. De leeftijd van de hoofdpersonen moet het mogelijk maken dat jongeren zich erg met de karakters gaan identificeren en nadenken over het maken van keuzes.

'Het is nu weliswaar geen oorlog,’ legt De Levita uit, 'maar wat doe je als het dat wel is? Doe je niks? Word je actief? En welke keuzes maak je? IS ronselt jongeren ook met een ideologie. Dat was toen eigenlijk ook zo.' Van Eeuwen: 'We mogen ons echt heel bewust zijn van het feit dat we al 75 jaar in vrijheid leven.'

De slag om de Schelde wordt 17 december uitgebracht in een groot aantal bioscopen door September Film. De film wordt 4 of 5 mei 2021 eenmalig op televisie uitgezonden door de NPO. Daarna zal de film, onder de titel The Forgotten Battle, wereldwijd bij Netflix te zien zijn.

De slag om De Schelde / Foto Mark de Blok