Biograph: briljante beelden van de allereerste distributeur

Na een reeks uitverkochte voorstellingen in Eye gaat het programma The Brilliant Biograph nu naar de filmtheaters. Het is met recht een unieke voorstelling: opnamen van Europa uit de periode 1985-1900 van een uitmuntende beeldkwaliteit.

Na een reeks uitverkochte voorstellingen in Eye gaat het programma The Brilliant Biograph nu naar de filmtheaters. Het is met recht een unieke voorstelling: opnamen van Europa uit de periode 1985-1900 van een uitmuntende beeldkwaliteit.

De Biograph gaat het land in. En dat is bijzonder, want dat is in 120 jaar niet meer gebeurd. Even uitleggen: het Amerikaanse Mutoscope & Biograph was een van de vroegste distributeurs van Nederland, misschien zelfs wel de allereerste. Eind negentiende eeuw maakte het bedrijf furore met filmvoorstellingen vol stadsbeelden, beroemdheden en kluchtjes. De cameramannen van Biograph legden wereldwijd alles vast: van de kroning van Wilhelmina tot de Boerenoorlog in Zuid-Afrika.

Begin twintigste eeuw was het alweer voorbij. De grootbeeldopnamen van de firma (68mm in plaats van 35mm) waren schitterend van kwaliteit, maar ook zeer lastig te projecteren. De handzamer films van concurrent Lumière wonnen de strijd om de exploitant. Biograph werd vergeten, de films van de Nederlandse tak belandden in de kluis van het (toenmalige) Filmmuseum.

Inmiddels heeft Eye twee grootschalige conserveringsprojecten op het zeldzame materiaal losgelaten. De laatste digitale ronde van 8K is ronduit spectaculair. Het beeld is zeer stabiel en de detaillering spat van het scherm af. Eye heeft een vijftigtal filmpjes van een minuut thematisch gerangschikt en voorzien van een score die het materiaal nog meer tot leven brengt. Want je moet als kijker wel beseffen dat filmische vernieuwingen als montage en close-ups in 1898 nog niet bestonden. Een uitleg over de films en de restauratie gaat dan ook aan de voorstelling vooraf.     

Met die extra kennis in het achterhoofd is The Brilliant Biograph een openbaring. Messcherpe beelden van Europa rond de eeuwwisseling. We zien de landen zich opmaken voor een wereldoorlog: het is een en al militair vertoon. Maar ook onschuldige beelden zijn de moeite: veel treinreizen, de tewaterlating van een oceaanstomer, een vroege auto, een behoorlijk volle en vieze Prinsengracht, de Zaanstreek nog bezaaid met windmolens.

We kennen de plaatjes hooguit van oude foto’s, maar hier bewegen ze. Deze tijdreis maakt The Brilliant Biograph uniek, niet vreemd dat de voorstellingen in Eye snel uitverkocht raakten. Het filmmateriaal gaat nu de komende maanden toeren langs Nederlandse filmhuizen. Op het programma staan Forum Groningen, LHC Utrecht, Gigant Apeldoorn, Filmhuis Den Haag, Cinema Middelburg, Filmtheater Hilversum, Movie W Wageningen,  Filmtheater Voorschoten en LantarenVenster Rotterdam.
En Eye heeft nog honderden onvertoonde opnamen in de kluizen, dus hopelijk snel: Biograph, the sequel.

Vies en vol: de Amsterdamse Prinsengracht anno 1899 / Foto: Eye Filminstitute