's Werelds oudste operationele bioscoop staat in Frankrijk

Guinness World Records heeft gesproken: het Eden Theatre in het Zuid-Franse La Ciotat mag zich officieel  ’s werelds oudste nog in gebruik zijnde bioscoop noemen. Op 1 juli 2021 werd gesteld dat er in Eden al 122 jaar en 102 dagen films worden vertoond. Eden heeft een roemruchte filmgeschiedenis, die aanvangt met de gebroeders Lumière.

Guinness World Records heeft gesproken: het Eden Theatre in het Zuid-Franse La Ciotat mag zich officieel  ’s werelds oudste nog in gebruik zijnde bioscoop noemen. Op 1 juli 2021 werd gesteld dat er in Eden al 122 jaar en 102 dagen films worden vertoond. Eden heeft een roemruchte filmgeschiedenis, die aanvangt met de gebroeders Lumière.

Er ging twee jaar onderzoek aan vooraf om na te gaan of het klopte, verklaarde Les Lumières de l’Eden, het bedrijf dat het Eden Theatre beheert. Want was er echt geen andere bioscoop die al zo lang films vertoonde? Maar het klopte. Het bewijs was voor Guinness World Records overtuigend genoeg om de bioscoop officieel uit te roepen tot oudste, nog immer films draaiende bioscoop van de wereld. Of zoals het in hun boek omschreven staat: ‘oldest, purpose-built cinema in operation’.

Publiek bekijk het aanbod: het Eden Theatre in de beginjaren / Foto: Eden Theatre La Ciotat

Het Eden Theatre werd gebouwd in de badplaats La Ciotat (35 kilometer van Marseille) in 1889 door impresario Alfred Seguin. Hij mocht het stadstheater van Marseille niet gebruiken voor zijn shows en dus besloot hij zijn eigen theater maar te bouwen: Eden Theatre, dat op 5 juni 1889 geopend werd aan de boulevard van La Ciotat. De stijl was die van Italiaanse theaters, twee lange galerieën rond een auditorium waar 250 mensen in konden. Behalve concerten, theater- en operavoorstellingen vonden er ook worstel- en bokswedstrijden plaats.

Familie Lumière
Al na een paar jaar verkocht hij het gebouw aan Raoul Gallaud, een vriend van Antoine Lumière, die een vakantie-château had in La Ciotat en met wie hij op de binnenplaats van het Eden graag glaasjes anisette nuttigde.
Antoine Lumière was de vader van Louis en August Lumière, de uitvinders van de Cinématographe Lumière. Met deze houten doos konden beelden niet alleen gefilmd, maar ook ontwikkeld en geprojecteerd worden. In de zomer van 1895 maakten de broers tijdens een vakantie in en om La Ciotat een aantal korte films met hun cinematographe, waaronder het fameuze The arrival of a train at La Ciotat station. Dit werden de eerste producties in de filmgeschiedenis.

Nadat Gallaud tijdens een privéscreening in het château de filmpjes had gezien, bood hij hen ook een voorstelling in Eden aan. Wegens technische complicaties kon die geen doorgang vinden. De eerste betaalde screening van de Lumière-filmpjes vond dan ook plaats in de Salon Indien van het Grand Café in Parijs op 28 december 1895.

Pas op 21 maart 1899 konden ze vertoond worden in Eden waar 250 mensen tegen betaling negentien korte Lumière-films zagen. Het was de eerste officiële bioscoopvoorstelling in de geschiedenis.

Monument
Andere hoogte- en dieptepunten van het Eden Theatre: de aanleg van elektriciteit in 1907; de vertoning van de eerste sprekende film in augustus 1931; de aanval van een Duitse onderzeeër die de voorkant beschadigde, maar niet verwoestte; de moord op de manager in 1982 waardoor de bioscoop – waarvan de kaartverkoop in die tijd terugliep – nog maar een week per jaar open was om huis te bieden aan een klein filmfestival.

De gemeente verwierf Eden in 1992 en in 1996 werd het als monument erkend. Met het uitroepen van Marseille als Culturele Hoofdstad in 2013 kwam ook het lang gewenste bedrag rond dat nodig was voor restauratie. Eden werd voor 6,5 miljoen euro verbouwd en in oktober 2013 heropend. Er kwamen rode pluchen stoelen en de vloerbedekking werd vervangen door houten en marmeren vloeren. De indrukwekkende voorkant, in okergeel geschilderd en met verschillende mozaïeken, mocht niet worden gerestaureerd, dus om tot tot het gewenste resultaat te komen moest er een nieuwe gevel tegen de bestaande worden aangebouwd.

Filmbuffs
Volgens de voorzitter van Les Lumières de l’Eden vervult de bioscoop, met tegenwoordig 208 zitplaatsen, een belangrijke rol in het leven van de bewoners van La Ciotat. ‘Er wonen hier veel cinefielen en filmbuffs. We vertonen geen blockbusters, maar focussen op innovatieve cinema van nieuwe regisseurs. Film is op deze plek geboren en blijft op deze plek ook groeien.’

Eden Theatre: 25, Boulevard Georges Clémenceau, 13600 La Ciotat, Frankrijk

Pluche stoelen en een eikenhouten vloer: de zaal van Eden in 2013 na de restauratie / Foto’s: Eden Theatre La Ciotat / Beeld front: Wikipedia